Sněžka: Dev Dağlar’ın Zirvesinde Yaz Ortası Kar Fırtınası

Milli Parklar · Çekya ve Polonya

Çekya ile Polonya’yı ayıran Dev Dağlar’ın en yüksek noktası Sněžka, 1603 metrelik mütevazı boyuna rağmen yaz ortasında bile kar fırtınası çıkarabiliyor. Günübirlik bir zirve yürüyüşünün notları ve iki ülkenin paylaştığı bir milli parkın portresi.

Patikanın son kıvrımına vardığımızda gökyüzü, birkaç dakika önceki masum mavisini çoktan unutmuştu. Rüzgâr sırtın üzerinden yatay esiyor, kar taneleri yüzümüze iğne gibi batıyordu. Önümüzde, sisin içinden bir uzay aracı gibi beliren disk biçimli bir yapı vardı: Sněžka zirvesindeki Polonya meteoroloji gözlemevi. Cordoba’dan eski ev arkadaşım Katerina ve sınıf arkadaşımız Jakup’la sabah yola çıkarken bir yaz yürüyüşü planlamıştık. Dağ ise başka bir şey düşünmüştü.

Krkonoše, Almancada Riesengebirge, Türkçede “Dev Dağlar” diye anılan bu sıradağ, Çekya ile Polonya’nın sınırını çiziyor ve Orta Avrupa’nın en yüksek dağ kütlelerinden birini oluşturuyor. Çekya’nın en yüksek noktası olan 1603 metrelik Sněžka (Lehçe Śnieżka) tam sınır çizgisinin üzerinde yükseliyor. Bu yazı, o günübirlik yürüyüşün notlarını parkın kısa bir tanıtımıyla bir araya getiriyor.

İki ülke, iki park, tek dağ

Krkonoše’nin iki yakası farklı tarihlerde koruma altına alındı. Polonya tarafındaki Karkonoski Park Narodowy 1959’da, Çek tarafındaki Krkonošský národní park, kısaca KRNAP, ise 17 Mayıs 1963’te kuruldu. Yaklaşık 363 kilometrekarelik Çek parkı ülkenin en eski milli parkı; en büyüğü ise Şumava. Polonya parkı yaklaşık 56 kilometrekareyle daha küçük, ama yüksek zirvelerin ve buzul göllerinin önemli bir bölümünü sınırları içinde tutuyor.

İki park 1992’de UNESCO tarafından ortak bir biyosfer rezervi olarak tanındı. Yüksek düzlüklerdeki turbalıklar da Ramsar Sözleşmesi kapsamında uluslararası öneme sahip sulak alanlar listesinde yer alıyor. Yani burada bir sınır çizgisi var, ama doğa onu pek tanımıyor: Aynı turbalık, aynı çayır, aynı rüzgâr iki ülkeye birden ait.

Buzulların bıraktığı manzara

Dağlar granit ve metamorfik kayaçlardan oluşuyor. Son buzul çağında şekillenen buzul çanakları, U biçimli vadiler, morenler ve taş denizleri bugün de çıplak gözle okunabiliyor. Polonya tarafındaki Wielki Staw ve Mały Staw gibi buzul gölleri o soğuk dönemin mirası. Elbe Nehri’nin kaynağı da Çek tarafındaki yüksek düzlükte, park sınırları içinde. Sırtlar, bir yanda Elbe’ye, öbür yanda Oder’e akan suları ayıran Avrupa su bölümü çizgisini oluşturuyor.

Orta Avrupa’nın ortasında bir tundra adası

Krkonoše’nin en şaşırtıcı yanı, orman sınırının üzerinde kalan “arktik-alpin tundra” adası. Kuzeyin soğuk iklimlerine özgü bitkiler, buzul çağından kalma kalıntılar olarak Orta Avrupa’nın göbeğinde yaşamayı sürdürüyor. Dağlarda yalnızca burada yetişen yirmiyi aşkın endemik bitki taksonu bulunduğu belirtiliyor. Krkonoše çan çiçeği (Campanula bohemica), Sudet üvezi (Sorbus sudetica) ve Pedicularis sudetica bunların en bilinenleri. Dağ çayırlarında yürürken en kolay rastlanan endemik tür çan çiçeği.

Alçak yamaçlar ladin ormanlarıyla kaplı. Yukarı çıktıkça ağaçlar kısalıyor ve yerini Çekçede kosodřevina denen cüce dağ çamı kuşağına bırakıyor. Hayvanlar arasında birkaç endemik omurgasız öne çıkıyor: Krkonoše mayıs sineği, Sudetlere özgü bir güve alt türü ve bir kara salyangozu alt türü. Polonya tarafında yüz civarında kuş türü kaydedilmiş. Yirminci yüzyılın başında bölgeye getirilen muflonlar da yamaçlarda zaman zaman görülebiliyor.

Burada bir sınır çizgisi var, ama doğa onu pek tanımıyor: Aynı turbalık, aynı çayır, aynı rüzgâr iki ülkeye birden ait.

Sněžka’ya yürüyüş

Bizim rotamız zirveye çıkan patikalardan biriydi. Başlangıçta ladinlerin arasında rahat bir yokuştu, sonra cüce çamların arasından sıyrılıp çıplak, taşlı bir sırta dönüştü. Zirveye yaklaştıkça hava hızla değişti ve bir anda kar fırtınasının ortasında kaldık. Bunun bir talihsizlik olmadığını sonradan öğrendik: Sněžka’nın yıllık ortalama sıcaklığı sıfırın hemen üzerinde ve zirvede yılın yaklaşık yarısı karla geçiyor.

Dağın iklimi, yüksekliğine göre beklenenden çok daha sert. Zirvede ölçülen en yüksek sıcaklık 24,6 °C, en düşük sıcaklık ise −33,9 °C olarak kayıtlarda geçiyor; yıllık yağış bin milimetreyi aşıyor. Kuzeyden ve batıdan gelen nemli hava kütleleri dağlara ilk burada çarptığı için sis, kuvvetli rüzgâr ve ani kar yağışı yaz aylarında bile görülebiliyor. Bu koşullara rağmen park, Çekya’nın en çok ziyaret edilen doğal alanlarından biri: 2022’de yalnızca Çek tarafında 12 milyonun üzerinde ziyaret kaydedildi.

Zirve, iki ülkenin tam sınırında. Polonya tarafında 1974’te tamamlanan disk biçimli meteoroloji gözlemevi ve 17. yüzyılda inşa edilen Aziz Lawrence Şapeli, Çek tarafında ise bir postane ve seyir platformu bulunuyor. Sisin arasında bu yapıları birer birer seçmek, fırtınanın içinde tuhaf biçimde huzur veren bir deneyimdi.

Zirveye çıkan başlıca yollar

1. Çek tarafı: Pec pod SněžkouBuradan kalkan iki kademeli teleferik zirveye kadar çıkıyor. Yürümek isteyenler için işaretli patikalar da var.
2. Polonya tarafı: KarpaczZirveye çıkan pek çok işaretli patika bu kasabadan başlıyor. Kopa’ya (1377 m) çıkan telesiyej, tırmanışı kısaltmak isteyenler için bir seçenek.
3. Sırt yoluİki ülke arasındaki sınırı izleyen “Polonya-Çek Dostluk Yolu” boyunca uzun sırt yürüyüşleri yapılabiliyor.

Ne zaman gidilir?

Yürüyüş için en uygun dönem haziran ile eylül arası. Temmuz ve ağustos en kalabalık aylar; eylül ise daha sakin patikalar ve çoğu zaman daha berrak bir hava sunabiliyor. Kışın Krkonoše, Çekya’nın en önemli kış sporları bölgelerinden birine dönüşüyor; zirvelerde kar örtüsü yılın yaklaşık 180 günü sürüyor. İlkbahar başında kar erimesi nedeniyle bazı yüksek patikalar kapalı olabilir.

Nasıl gidilir?

Çek tarafında Pec pod Sněžkou, Špindlerův Mlýn ve Harrachov; Polonya tarafında Karpacz ve Szklarska Poręba parka girişin başlıca kasabaları. Prag’dan Pec pod Sněžkou ya da Špindlerův Mlýn’e karayoluyla birkaç saatte ulaşılıyor. Polonya tarafına ise Wrocław ve Jelenia Góra üzerinden gidiliyor. Yaz aylarında kasabalar ile patika başları arasında otobüs bağlantıları bulunuyor.

Fotoğraflar

Aşağı inerken fırtına dindi, bulutlar yırtıldı ve Polonya ovası birkaç dakikalığına ayaklarımızın altına serildi. Sněžka bize tek bir günde dört mevsim göstermişti. Krkonoše’nin dersi de belki buydu: Bir dağın ciddiyeti yüksekliğiyle değil, rüzgârının nereden geldiğiyle ölçülür.