Uludağ: Pistlerin Ötesindeki Dağ

Milli Parklar · Marmara

Çoğu insan için Uludağ bir kayak merkezinden ibaret. Oysa otellerin ve pistlerin ötesinde, 1961’den beri korunan göknar ormanları, alpin çayırlar ve zirveye yakın buzul gölleri var; 2023’te değişen sınırlar ise dağı ziyaret edenlerin bilmesi gereken yeni bir ayrıntı.

Bursa’nın hangi sokağından bakarsanız bakın, güneyde hep aynı kütle durur. Kışın beyaz bir perde, yazın koyu yeşil bir duvar: Uludağ, kentin her köşesinden görünen bir arka plandır. Teleferik kabini ormanın üzerinden yükseldikçe kestane ve kayınların yerini göknarlar alır, göknarlar seyrekleşir ve sonunda ağaçsız, rüzgârlı sırtlara varılır. Orada, zirvenin hemen altında, son buzul çağından kalma küçük göller sessizce bekler.

Çoğu ziyaretçi için Uludağ oteller ve pistler demek. Oysa dağın büyük bölümü 1961’den beri korunan bir milli park. Ancak bu parkın sınırları 2023’te önemli ölçüde değişti ve bu değişiklik, dağa çıkan herkesin bilmesi gereken bir ayrıntı hâline geldi.

Olympos’tan Keşiş Dağı’na

Uludağ, antik çağ yazarlarının “Olympos”, daha sonra “Mysia Olympos’u” dediği dağdır. Osmanlı döneminde çevresindeki manastırlar ve keşişler nedeniyle “Keşiş Dağı” adıyla anıldı; bugünkü adını 1925’te aldı. Kuzeybatı–güneydoğu doğrultusunda yaklaşık 40 kilometre uzanan dağın en yüksek noktası, göller bölgesindeki 2.543 metrelik Uludağ Tepe.

Bu yükseklikle Uludağ, Marmara Bölgesi’nin en yüksek dağıdır. Zaman zaman yazıldığı gibi Türkiye’nin en yüksek dağı değildir; o unvan 5.137 metrelik Ağrı Dağı’na aittir.

Değişen sınırlar

Uludağ Milli Parkı 20 Eylül 1961’de ilan edildi ve uzun yıllar yaklaşık 13.024 hektarlık alanıyla anıldı. 2006 verilerine göre bu alanın yaklaşık yüzde 86’sı (11.219 hektar) birinci derece doğal koruma bölgesi olarak sınıflandırılmıştı. Başka bir deyişle, parkın büyük bölümü yapılaşmaya kapalı tutulması gereken doğal alanlardan oluşuyordu.

15 Temmuz 2023’te Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla oteller bölgesi, Sarıalan, Çobankaya, Bakacak ve kayak havzalarını kapsayan yaklaşık 2.000 hektarlık alan milli park sınırlarından çıkarılarak Uludağ Alan Başkanlığı’na bağlandı. Ormanlık alanlar, buzul gölleri ve zirve çevresindeki alpin çayırlar ise milli park olarak kaldı. Bu nedenle park bugün yaklaşık 11.000 hektar büyüklüğünde. Karar, doğa koruma örgütleri ve meslek odalarınca eleştirildi ve yargıya taşındı.

Dağın en sakin ve belki de en etkileyici yüzü, karlar eridikten sonra zirve göllerine yürüyen patikalarda ortaya çıkıyor.

Göknar kuşağı ve alpin çayırlar

Uludağ’ın bitki örtüsü, yükseldikçe belirgin kuşaklara ayrılır. Eteklerde kestane, meşe ve kayın; orta kesimlerde karaçam ve parkın simgesi sayılan Uludağ göknarı ormanları; ağaç sınırının üstünde alpin çayırlar ve kayalıklar. Uludağ göknarı, Kuzeybatı Anadolu’ya özgü bir göknardır ve dağın orta kuşağında geniş, sık ormanlar oluşturur. Dağ, çok sayıda endemik bitkiye ev sahipliği yapmasıyla da bilinir.

Zirve çevresindeki alpin çayırlarda yazın, bu dağa özgü bir alt türüyle anılan apollo kelebeği görülebilir. Ormanlık alanlarda yaban domuzu, tilki ve çeşitli yırtıcı kuşlar yaşar.

Zirve bölgesindeki yoğun kullanım ise dağın ekosistemine baskı yapıyor. 2021’de yayımlanan bir çalışma, özellikle kayak ve otel alanlarında erozyon, bitki örtüsü kaybı ve buzul göllerinde küçülme tespit etti.

Buzul gölleri ve zirve yürüyüşü

Uludağ’ın doğu kesimindeki Aynalıgöl, Karagöl ve Kilimligöl, son buzul çağından kalma sirk gölleri. Buzulların oyduğu çanaklara yerleşen bu küçük su yüzeyleri, dağın en kırılgan ve en fotojenik köşeleri. Oteller bölgesinden başlayan yürüyüş teknik değildir ama uzundur; gidiş-dönüş tam bir gün sürer.

1. Oteller bölgesiRotanın başlangıcı. Yola sabah erken çıkmak, öğleden sonra sık görülen sisten önce göllere varmayı sağlar.
2. Eski volfram madeniPatika, eski volfram (tungsten) madeni tesislerinin yakınından geçer.
3. Buzul gölleriAynalıgöl, Karagöl ve Kilimligöl; mola ve fotoğraf için doğal durak.
4. Zirve sırtıGöllerden sonra sırta çıkılır. Yazın bile hava hızla bozulabilir; sis çöktüğünde yön bulmak zorlaşır.

Kirazlıyayla, Sarıalan ve teleferik

Yaklaşık 1.500 metredeki Kirazlıyayla, milli park yönetiminin merkezi ve yazın piknikçilerin uğrak yeri. Teleferiğin ara istasyonu olan Sarıalan, kamp ve günübirlik kullanım alanlarıyla ziyaretçiler için bir başlangıç noktası; ancak 2023’ten beri Alan Başkanlığı sınırları içinde kalıyor.

1963’te açılan Uludağ teleferiği, Türkiye’nin ilk teleferiği. 2014’te tamamen yenilenen hat, Bursa’dan Sarıalan’a ve oradan oteller bölgesine kadar uzatıldı. Teleferikle çıkmak, göknar ormanlarını yukarıdan görmenin en kolay yolu; yolculuk boyunca bitki örtüsünün yükseltiyle nasıl değiştiği adım adım izlenebilir.

Kış sporları

Uludağ’da kayak 1933’ten beri yapılıyor ve dağ, Türkiye’nin en köklü kayak merkezlerinden biri. Pistler ve mekanik tesisler oteller bölgesinde yoğunlaşır; bu alan artık milli park değil, Uludağ Alan Başkanlığı yönetiminde. Kayak, snowboard ve kızak için ekipman kiralama olanakları oteller bölgesinde bulunuyor. Pist sayısı ve tesis bilgileri sezondan sezona değiştiği için güncel bilgiyi işletmelerden almak gerekir.

Kışın milli park sınırlarındaki ormanlık kesimlerde kar ayakkabısıyla yürümek de mümkün; ancak çığ riski taşıyan yamaçlardan ve işaretsiz alanlardan uzak durmak gerekir.

Ne zaman gidilir?

Buzul gölleri ve zirve yürüyüşü için en uygun dönem, karın büyük ölçüde eridiği Haziran sonundan Eylül’e kadar. Sonbahar, kayınların ve diğer yaprak döken ağaçların renklendiği, kalabalığın azaldığı sakin bir mevsim. Kayak sezonu, kar durumuna bağlı olarak genellikle Aralık’tan Mart’a kadar sürer.

Nasıl gidilir?

Bursa’dan Uludağ’a iki yolla çıkılır: teleferikle ya da karayoluyla. Karayolu Bursa’dan Kirazlıyayla üzerinden oteller bölgesine ulaşır. Kışın bu yolda zincir veya kış lastiği gerekebilir; yoğun kar yağışında yol geçici olarak kapanabilir. Bursa’ya İstanbul’dan karayoluyla ya da deniz otobüsü ve feribot bağlantılarıyla ulaşılabilir.

Uludağ’a çoğunlukla kış tatili için gidiliyor. Ama dağın asıl sesi yazın, teleferik kalabalığından ve otel müziğinden uzakta duyuluyor: rüzgârın alpin çayırda çıkardığı hışırtı, bir buzul gölünün kıyısındaki taşlara vuran su. Bursa’nın arka planı, yakından bakıldığında bir kentin gölgesinde kalmış bir yaban yeri.