Karadeniz kıyısından yalnızca birkaç on kilometre içeride, bulutların sık sık yamaçlara yaslandığı bir dağ kütlesi yükselir. Kaçkar Dağları Milli Parkı, Doğu Karadeniz’in bu en yüksek bölümünü, 3.937 metrelik Kaçkar Dağı’nı, buzulların oyduğu vadileri ve onlarca buzul gölünü koruma altında tutuyor. Kuzey yamaçlarda sisli ormanlar ve yaylalar, güney yamaçlarda ise Çoruh vadisine bakan daha kuru ve sert bir manzara var. Türkiye’nin en çok yürünen dağlarından biri olmasının nedeni de bu çeşitlilik: birkaç günlük bir yürüyüşte orman, yayla, moren ve buzul gölü arasında geçiş yapmak mümkün.
Parkın coğrafyası
Kaçkar Dağları, Doğu Karadeniz Dağları’nın en yüksek bölümünü oluşturuyor. Kuzeyde Karadeniz kıyısı, güney ve doğuda Çoruh vadisiyle sınırlanan sıradağ, genellikle üç ana gruba ayrılıyor: Altıparmak, Kavrun (Kaçkar) ve Verçenik grupları. Milli park, 1994’te bu kütlenin merkez kesimini korumak için ilan edildi ve yaklaşık 51.550 hektarlık bir alanı kapsıyor. Parkın büyük bölümü Rize’nin Çamlıhemşin ilçesinde kalıyor; sınırlar Artvin ve Erzurum’a da uzanıyor.
Dağların granitik kayaçları Alp orojenezi sırasında yükseldi; bugünkü keskin sırtları ve derin vadileri ise büyük ölçüde buzullar biçimlendirdi. Kaçkarlar, Türkiye’de Pleistosen buzullaşmasının izlerinin en iyi görüldüğü sınırlı sayıdaki alandan biri. Park sınırları içinde dokuz buzul vadisi ve yarım hektardan büyük 79 buzul gölü sayılıyor. Kaçkar Dağı’nın kuzey yamacında küçük buzullar hâlâ varlığını sürdürüyor.
Flora ve fauna
Kaçkarlar, Kafkasya ekolojik bölgesinin bir parçası ve endemizm oranı yüksek bir alan. Parkta yaklaşık 2.500 bitki taksonu kaydedilmiş; bunlardan 160 kadarı bölgeye, yaklaşık 300’ü Türkiye’ye endemik. Yükseklik arttıkça bitki örtüsü belirgin biçimde değişiyor: alçak kesimlerde kayın, kızılağaç ve kestane gibi geniş yapraklılar; yukarıda ladin ve göknar ormanları; orman sınırının üzerinde ormangülü çalılıkları ve alpin çayırlar. Kafkas ormangülünün burada 3.000 metre dolaylarına kadar çıkabilmesi dikkat çekici özelliklerden biri.
Parkta 30 memeli türü tespit edilmiş; boz ayı, kurt ve vaşak bunların en bilinenleri. Kayalık yüksek kesimler yaban keçisi gibi dağ toynaklılarının yaşam alanı. Kuş listesi 130’u aşan türü kapsıyor; sonbaharda Doğu Karadeniz üzerinden geçen yırtıcı kuş göçü de bölgenin kuş gözlemcileri için ayrı bir önem taşıyor.
Görülecek yerler ve rotalar
Ayder ve Yukarı Kavrun
Karadeniz tarafından gelenlerin çoğu Çamlıhemşin üzerinden Ayder Yaylası’na ulaşıyor. Ayder, kaplıcası ve konaklama seçenekleriyle parkın en gelişmiş giriş noktası. Buradan yukarı çıkan yol Yukarı Kavrun yaylasına varıyor; Kavrun, Kaçkar grubunun kuzey yamacına ve buzul göllerine yapılan yürüyüşler için klasik bir başlangıç.
Olgunlar ve Deniz Gölü
Güney tarafından, Artvin’in Yusufeli ilçesine bağlı Yaylalar ve Olgunlar köylerinden başlayan rota, Dilberdüzü kamp alanına ve oradan Deniz Gölü’ne çıkıyor. Kaçkar Dağı zirve tırmanışlarının çoğu bu yönden yapılıyor. Zirvenin son bölümü kayalık ve yer yer karlı; kazma, krampon ve dağ deneyimi gerektirebiliyor.
Palovit Şelalesi
Çamlıhemşin’e bağlı ve park sınırları içinde yer alan Palovit Şelalesi, yaklaşık 15 metre yükseklikten dökülüyor ve bölgenin debisi en yüksek şelalelerinden biri olarak anılıyor. Fırtına Vadisi’ndeki Zilkale yakınındaki yol ayrımından birkaç kilometre ilerleyerek ulaşılabiliyor; bu nedenle uzun bir trekking yerine günübirlik bir gezi olarak planlanabiliyor.
Yayla geçişleri
Kaçkarlar’ın asıl zenginliği, yaylaları ve gölleri birbirine bağlayan çok günlük geçişler. Kuzey yamaçtan güneye aşan rotalar, iki farklı iklimi ve kültürü aynı yürüyüşte görmeyi sağlıyor. Bu geçişlerin çoğu işaretsiz ya da az işaretli; sis sık bastırdığı için harita, GPS izi ve bölgeyi bilen bir rehber büyük fark yaratıyor.
Yayla kültürü
Kaçkarlar’ı yalnızca bir dağ manzarası olarak görmek eksik kalır. Kuzey yamaçlardaki yaylalar, yüzyıllardır süren yaylacılık geleneğinin mekânları. Yaz başında aşağıdaki köylerden hayvanlarıyla yukarı çıkan aileler, taş ve ahşaptan yapılmış yayla evlerinde yaz boyunca kalıyor. Yürüyüş rotalarının çoğu bu yaylaların içinden geçtiği için, yolda karşılaşacağınız insanlar çoğu zaman en güvenilir bilgi kaynağınız olacak: hava, patika durumu ve kaynak suları hakkında. Bu yerleşimlerin misafirperverliği kadar mahremiyetine de saygı göstermek gerekiyor.
Fırtına Vadisi boyunca aşağıda kalan taş kemer köprüler ve vadiye hâkim bir kaya üzerindeki Zilkale, parka giden yolda mola vermek için iyi duraklar. Bu yapılar park sınırlarının dışında kalsa da Kaçkar gezisinin doğal bir parçası sayılıyor.
Ne zaman gidilir?
Trekking için en uygun dönem haziran–eylül arası. Haziranda yüksek geçitlerde kar bulunabiliyor; temmuz ve ağustos yaylaların en canlı olduğu aylar. Kuzey yamaçlarda sis ve yağmur yaz aylarında bile sık; güney yamaçlar genellikle daha açık ve kuru. Eylül sonundan itibaren yüksek kesimlerde kar yağışı başlayabiliyor. Kış aylarında bölge, deneyimli ekipler için kayak turu ve heliski gibi etkinliklere sahne oluyor.
Nasıl gidilir?
Kuzey tarafa, Karadeniz sahil yolundan Ardeşen yakınlarında ayrılıp Çamlıhemşin’e ve oradan Ayder’e çıkan yolla ulaşılıyor. Rize–Artvin Havalimanı ile Trabzon Havalimanı bölgeye en yakın havalimanları. Güney tarafa ise Artvin’in Yusufeli ilçesi üzerinden Yaylalar ve Olgunlar köylerine gidiliyor. Yayla yollarının bir kısmı dar ve bozuk olabilir; yaz aylarında yayla minibüsleri de çalışıyor.
Ziyaret ederken dikkat edilecekler
- Sis birkaç dakika içinde görüşü sıfıra indirebiliyor. Rotanızı önceden telefonunuza indirin, pusula ya da GPS taşıyın.
- Katmanlı giyinin; su geçirmez bir dış katman kuzey yamaçlarda şart.
- Yaylalar yerel halkın yaz yerleşimleri; hayvanlara, çitlere ve özel mülke saygı gösterin.
- Kamp ateşi yerine ocak kullanın, çöpünüzü aşağıya geri götürün. Buzul gölleri çevresi hassas alanlar; göl kıyısına çok yakın kamp kurmayın.
- Zirve tırmanışı için dağ deneyimi yoksa rehberle çıkın; karlı bölümler yaz ortasında bile kayganlaşabiliyor.
- Yayla yollarında araç kullanacaksanız dar virajlara ve karşıdan gelen minibüslere hazırlıklı olun; yağmurdan sonra toprak yollarda kayma riski artıyor.
- Buzul gölleri çok soğuk; yüzmek isterseniz kıyıdan uzaklaşmayın ve tek başınıza suya girmeyin.
Kaynaklar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü – Milli Parklar listesi
- Vikipedi – Kaçkar Dağları Millî Parkı
- Wikipedia – Kaçkar Mountains
