Kaçkarlar: Sisin Ardında Buzul Gölleri

Milli Parklar · Doğu Karadeniz

Denizden birkaç on kilometre içeride, bulutların yamaçlara yaslandığı bir dağ kütlesi: 3.937 metrelik Kaçkar Dağı, buzulların oyduğu vadiler ve onlarca buzul gölü. Kaçkar Dağları Milli Parkı’nda birkaç günlük bir yürüyüş, ormandan morene uzanan bir yolculuğa dönüşüyor.

Sabah Ayder’de başlayan yürüyüş, kayın ve kızılağaçların altında, ıslak toprak kokusu içinde ilerler. Öğleye doğru ağaçlar geride kalır; önünüzde ormangülü çalılıklarıyla kaplı yamaçlar, taş duvarlı yayla evleri ve otlayan inekler vardır. Sonra sis gelir. Birkaç dakika içinde dünya beyaz bir perdeye dönüşür ve yalnızca ayağınızın altındaki patika kalır. Kaçkarlar’da yürümek, bu perdenin ne zaman açılacağını bilmeden yürümeyi öğrenmektir.

Kaçkar Dağları Milli Parkı, Doğu Karadeniz’in en yüksek bölümünü, 3.937 metrelik Kaçkar Dağı’nı, buzulların oyduğu vadileri ve onlarca buzul gölünü koruma altında tutuyor. Kuzey yamaçlarda sisli ormanlar ve yaylalar, güney yamaçlarda Çoruh vadisine bakan daha kuru ve sert bir manzara var. Bu dağların Türkiye’nin en çok yürünen rotaları arasında yer almasının nedeni de bu çeşitlilik: Birkaç günlük bir yürüyüşte orman, yayla, moren ve buzul gölü arasında geçiş yapmak mümkün.

Buzulların yonttuğu dağlar

Kaçkar Dağları, Doğu Karadeniz Dağları’nın en yüksek bölümünü oluşturuyor. Kuzeyde Karadeniz kıyısı, güney ve doğuda Çoruh vadisiyle sınırlanan sıradağ genellikle üç ana gruba ayrılıyor: Altıparmak, Kavrun (Kaçkar) ve Verçenik. Milli park, 31 Ağustos 1994’te bu kütlenin merkez kesimini korumak için ilan edildi ve yaklaşık 51.550 hektarlık bir alanı kapsıyor. Resmî kayıtlarda Rize ve Artvin illerinde yer alan parkın büyük bölümü Rize’nin Çamlıhemşin ilçesinde kalıyor.

Dağların granitik kayaçları Alp orojenezi sırasında yükseldi; bugünkü keskin sırtları ve derin vadileri ise büyük ölçüde buzullar biçimlendirdi. Kaçkarlar, Türkiye’de Pleistosen buzullaşmasının izlerinin en iyi okunduğu sınırlı sayıdaki alandan biri. Park sınırları içinde dokuz buzul vadisi ve yarım hektardan büyük 79 buzul gölü sayılıyor. Kaçkar Dağı’nın kuzey yamacında küçük buzullar hâlâ varlığını sürdürüyor.

Ormandan alpin çayıra

Kaçkarlar, Kafkasya ekolojik bölgesinin bir parçası ve endemizm oranı yüksek bir alan. Parkta yaklaşık 2.500 bitki taksonu kaydedilmiş; bunların 160 kadarı bölgeye, yaklaşık 300’ü Türkiye’ye özgü. Yükseldikçe bitki örtüsü belirgin biçimde değişiyor: Alçak kesimlerde kayın, kızılağaç ve kestane gibi geniş yapraklılar; yukarıda ladin ve göknar ormanları; orman sınırının üzerinde ormangülü çalılıkları ve alpin çayırlar. Kafkas ormangülünün burada 3.000 metre dolaylarına kadar çıkabilmesi dikkat çekici özelliklerden biri.

Parkta 30 memeli türü tespit edilmiş; boz ayı, kurt ve vaşak bunların en bilinenleri. Kayalık yüksek kesimler yaban keçisi gibi dağ toynaklılarının yaşam alanı. Kuş listesi 130’u aşan türü kapsıyor. Sonbaharda Doğu Karadeniz üzerinden geçen yırtıcı kuş göçü, bölgeyi kuş gözlemcileri için ayrıca önemli kılıyor.

Kaçkarlar’da yürümek, sis perdesinin ne zaman açılacağını bilmeden yürümeyi öğrenmektir.

Rotalar: kuzeyden ve güneyden

Ayder ve Yukarı Kavrun

Karadeniz tarafından gelenlerin çoğu Çamlıhemşin üzerinden Ayder Yaylası’na ulaşıyor. Kaplıcası ve konaklama seçenekleriyle Ayder, parkın en gelişmiş giriş noktası. Buradan yukarı çıkan yol Yukarı Kavrun yaylasına varıyor; Kavrun, Kaçkar grubunun kuzey yamacına ve buzul göllerine yapılan yürüyüşler için klasik bir başlangıç.

Olgunlar ve Deniz Gölü

Güney tarafında, Artvin’in Yusufeli ilçesine bağlı Yaylalar ve Olgunlar köylerinden başlayan rota, Dilberdüzü kamp alanına ve oradan Deniz Gölü’ne çıkıyor. Kaçkar Dağı zirve tırmanışlarının çoğu bu yönden yapılıyor. Zirvenin son bölümü kayalık ve yer yer karlı; kazma, krampon ve dağ deneyimi gerektirebiliyor.

1. Yaylalar / OlgunlarYusufeli üzerinden ulaşılan köyler, güney yamaçtaki yürüyüşlerin başlangıç noktası.
2. DilberdüzüZirve girişimlerinden önce kamp kurulan yüksek düzlük.
3. Deniz GölüZirve yolunun üzerindeki buzul gölü; hava durumunu değerlendirmek için doğal bir mola.
4. Kaçkar zirvesiKayalık ve yer yer karlı son bölüm; deneyim ve uygun ekipman şart.

Palovit Şelalesi

Çamlıhemşin’e bağlı Palovit Şelalesi yaklaşık 15 metre yükseklikten dökülüyor ve bölgenin debisi en yüksek şelalelerinden biri olarak anılıyor. Fırtına Vadisi’ndeki Zilkale yakınındaki yol ayrımından birkaç kilometre ilerleyerek ulaşılabildiği için uzun bir trekking yerine günübirlik bir gezi olarak planlanabiliyor.

Yayla geçişleri

Kaçkarlar’ın asıl zenginliği, yaylaları ve gölleri birbirine bağlayan çok günlük geçişler. Kuzey yamaçtan güneye aşan rotalar, iki farklı iklimi ve kültürü aynı yürüyüşte görmeyi sağlıyor. Bu geçişlerin çoğu işaretsiz ya da az işaretli. Sis sık bastırdığı için harita, GPS izi ve bölgeyi bilen bir rehber büyük fark yaratıyor.

Yayla kültürü

Kaçkarlar’ı yalnızca bir dağ manzarası olarak görmek eksik kalır. Kuzey yamaçlardaki yaylalar, yüzyıllardır süren yaylacılık geleneğinin mekânları. Yaz başında aşağıdaki köylerden hayvanlarıyla yukarı çıkan aileler, taş ve ahşaptan yayla evlerinde yaz boyunca kalıyor. Rotaların çoğu bu yaylaların içinden geçtiği için yolda karşılaşacağınız insanlar çoğu zaman en güvenilir bilgi kaynağınız olacak: hava, patika durumu ve kaynak suları hakkında. Bu yerleşimlerin misafirperverliği kadar mahremiyetine de saygı göstermek gerekiyor.

Fırtına Vadisi boyunca aşağıda kalan taş kemer köprüler ve vadiye hâkim bir kayanın üzerindeki Zilkale, parka giden yolda mola vermek için iyi duraklar. Bu yapılar park sınırlarının dışında kalsa da Kaçkar gezisinin doğal bir parçası sayılıyor.

Ne zaman gidilir?

Trekking için en uygun dönem haziran ile eylül arası. Haziranda yüksek geçitlerde kar bulunabiliyor; temmuz ve ağustos yaylaların en canlı olduğu aylar. Kuzey yamaçlarda sis ve yağmur yazın bile sık, güney yamaçlar genellikle daha açık ve kuru. Eylül sonundan itibaren yüksek kesimlerde kar yağışı başlayabiliyor. Kış aylarında bölge, deneyimli ekipler için kayak turu ve heliski gibi etkinliklere sahne oluyor.

Nasıl gidilir?

Kuzey tarafa, Karadeniz sahil yolundan Ardeşen yakınlarında ayrılıp Çamlıhemşin’e ve oradan Ayder’e çıkan yolla ulaşılıyor. Rize–Artvin Havalimanı ile Trabzon Havalimanı bölgeye en yakın havalimanları. Güney tarafa ise Artvin’in Yusufeli ilçesi üzerinden Yaylalar ve Olgunlar köylerine gidiliyor. Yayla yollarının bir kısmı dar ve bozuk olabilir; yaz aylarında yayla minibüsleri de çalışıyor.

Yaylalar yerel halkın yaz yerleşimleri; hayvanlara, çitlere ve özel mülke saygı göstermek gerekiyor. Dağ deneyimi olmayanlar zirveye rehberle çıkmalı; karlı bölümler yaz ortasında bile kayganlaşabiliyor. Yayla yollarında araç kullanacaklar dar virajlara ve karşıdan gelen minibüslere hazırlıklı olmalı; yağmurdan sonra toprak yollarda kayma riski artıyor.

Kaçkarlar’dan dönen yürüyüşçüler çoğu zaman zirveden çok sisi anlatır: bir anda kapanan vadiyi, sonra birden açılıp ayaklarının altına serilen buzul gölünü. Bu dağlar, manzarayı hak ettirerek gösteriyor. Belki de insanı yeniden geri çağıran şey bu.