Yapay zekâ modellerini eğiten devasa veri merkezleri, elektrik ve soğutma ihtiyaçlarıyla dünyanın dört bir yanında tartışma konusu. Google’ın buna verdiği cevap oldukça radikal: Çipleri Dünya’dan tamamen çıkarıp yörüngeye taşımak. Şirket, 24 Eylül’de yaptığı açıklamayla “Project Suncatcher” adlı yapay zekâ uydu takımyıldızının ilk prototipinin, SpaceX’in 1 Ekim’e planlanan Transporter-18 paylaşımlı fırlatma göreviyle uzaya gönderileceğini duyurdu. Böylece uzun süredir konuşulan “yörüngede veri merkezi” fikri ilk kez somut bir donanımla test edilecek.
Dört çip, bir yıl, sıfır hava akışı
Suncatcher’ın kalbinde Google’ın yapay zekâ işlemleri için özel olarak tasarladığı tensör işleme birimleri, yani TPU çipleri bulunuyor. Prototip uydunun asıl amacı, bu çiplerin uzay ortamında nasıl davrandığını görmek. Uyduyu, Google’ın projede ortaklık kurduğu San Francisco merkezli Dünya gözlem şirketi Planet üretti.
The New York Times’ın aktardığına göre araç dört TPU taşıyor ve her şey yolunda giderse bir yıl boyunca yörüngede kalacak. Bu süre içinde Google, çiplerin uzay radyasyonundan ne kadar etkilendiğini ve ürettikleri ısının ne kadar etkili dağıtılabildiğini yakından izleyecek.
Isı meselesi, yörüngede veri merkezi kurmayı düşünen herkesin önündeki en büyük engellerden biri. Dünya’daki sunucu odaları dev fanlar ve sıvı soğutma sistemleriyle serin tutuluyor; uzayda ise ısıyı taşıyacak hava yok. Fazla ısıdan kurtulmanın tek yolu onu ışınım yoluyla boşluğa yaymak.
Isı boruları ve radyatörler
Google, bu sorun için birden fazla yöntem üzerinde çalıştığını söylüyor. Şirketin proje güncellemesinde şu ifadeler yer aldı: “Çipleri soğutmak için ısı boruları ve radyatörlerin bir kombinasyonu da dahil olmak üzere farklı yaklaşımlar üzerinde çalışıyoruz.” Sistem şimdiye kadar yalnızca yer testlerinden geçti: “Ekibimiz teknolojiyi, uzaydaki hem termal hem de vakum koşullarını simüle eden bir termal vakum odasında test etti. Yeni TPU soğutma sistemimizin uzayda nasıl çalıştığını görecek ve öğrendiklerimizle tasarımlarımızı geliştireceğiz.”
Sıradaki ders: Kilometrelerce uzaktan bozuk para vurmak
İlk uydu yalnızca başlangıç. Suncatcher uyduları nihai hâlinde onlarca araçtan oluşan kümeler şeklinde çalışacak ve bu kümelerin içinde veriyi hızla paylaşmaları gerekecek. Bunun için de radyo yerine lazer haberleşmesi kullanılacak. Google bu zorluğu çarpıcı bir benzetmeyle anlatıyor: “Gerekli bağlantıyı korumak, her iki nokta da hareket hâlindeyken kilometrelerce uzaktan bozuk para büyüklüğünde bir hedefi vurmaya benzer olağanüstü bir hassasiyet gerektiriyor. Bu konudaki çalışmamızı 2027’de iki uyduyu yörüngeye yerleştirdiğimizde test edeceğiz.”
The New York Times’a göre bu iki uyduyu da yine Planet inşa edecek. Yani Google, ilk aşamada kendi uydu fabrikasını kurmak yerine deneyimli bir ortağın altyapısına yaslanmayı tercih ediyor.
Neden herkes yörüngeye bakıyor?
Google bu fikri düşünen tek şirket değil. Yörüngede veri merkezi kurma hayalinin arkasında iki güçlü çekim noktası var. Birincisi enerji: Uygun yörüngelerdeki bir uydu, gece-gündüz döngüsünden ve bulutlardan neredeyse hiç etkilenmeden sürekli güneş enerjisi toplayabilir. İkincisi ise komşular; ya da daha doğrusu komşuların yokluğu. Dünya’da yeni veri merkezleri gürültü, su tüketimi ve elektrik şebekesi üzerindeki yükleri nedeniyle giderek daha sık yerel direnişle karşılaşıyor. Uzayda ise itiraz edecek kimse yok.
Bu yarışın en iddialı oyuncusu ise Google’ın fırlatma ortağı SpaceX. Şirket, “Starmind” adını verdiği yapay zekâ uydularından bir milyon adetlik bir mega takımyıldız kurmayı ve inşaata en erken gelecek yıl başlamayı hedefliyor. Karşılaştırma için, bugün Dünya yörüngesindeki tüm aktif uyduların sayısı bunun çok küçük bir kesri.
Bundan Sonra Ne Olacak?
Yakın vadedeki adımlar belli: 1 Ekim’de Transporter-18 ile fırlatma, ardından dört TPU’nun radyasyon ve ısı karşısında bir yıl süren sınavı, 2027’de ise lazer bağlantısını deneyecek iki uydu. Google bu verilerle, yapay zekâ hesaplamasının uzaya taşınmasının teknik olarak mümkün olup olmadığına dair ilk gerçek kanıtları toplayacak.
Ancak büyük resim hâlâ belirsiz. Yörüngeye çip göndermek, onları orada ekonomik biçimde çalıştırmakla aynı şey değil. Fırlatma maliyetleri, radyasyona dayanıklı donanım, bakım yapılamaması ve uzay çöpü riskleri gibi sorunlar bu planların hangisinin gerçekten hayata geçeceğini belirleyecek. Şimdilik kesin olan tek şey, önümüzdeki hafta bir Falcon 9’un burnunda Dünya’nın 500 kilometre kadar üzerine çıkacak dört küçük çipin, veri merkezlerinin geleceğine dair önemli bir deneyin başlangıcı olduğu.


























