Aladağlar: Türkiye Dağcılığının Okulu

Milli Parklar · Orta Toroslar

Niğde, Kayseri ve Adana’nın kesiştiği yerde yükselen kireçtaşı duvarlar, Türkiye dağcılığının okulu sayılıyor. Aladağlar Milli Parkı; buzulların oyduğu vadileri, 3.000 metrelik Yedigöller platosu ve kayalara tutunan endemik bitkileriyle hem dağcıya hem yürüyüşçüye hem de botanikçiye sesleniyor.

Çamardı’dan doğuya bakıldığında ufuk bir duvarla kapanır. Gri, dişli, yer yer karla çizilmiş bir kaya duvarı; sabah güneşinde soluk, akşamüstü ise kızıla çalan bir renkte. Demirkazık köyünün pansiyonlarında gün, bu duvara bakarak başlar: kahvaltı sofrasında ipler, kasklar, kazmalar; masalarda haritaların üzerine eğilmiş başlar. Buradan bakınca Aladağlar bir manzara değil, bir sınavdır.

Toros kuşağının bu yüksek bölümünde 3.700 metreyi aşan birden fazla zirve, buzulların oyduğu vadiler, yaz ortasında bile kar tutan oluklar ve yüksek bir platoya dağılmış küçük göller var. 1995’te milli park ilan edilen alan, bir yandan teknik tırmanış arayan dağcıları, öte yandan birkaç günlük yürüyüşle yüksek yaylaları görmek isteyenleri ve endemik bitkilerin peşindeki botanikçileri çekiyor. Adının, gün batımında kayaların aldığı o kızıla çalan renkten geldiği söylenir.

Buzun ve suyun yonttuğu dağ

Aladağlar Milli Parkı 21 Nisan 1995’te ilan edildi ve üç ilin sınırlarına yayılan yaklaşık 55 bin hektarlık bir alanı kapsıyor. Sıradağ büyük ölçüde kireçtaşından oluşuyor. Su ve buz, bu kayacı binlerce yıl boyunca yontarak derin vadiler, sarp duvarlar, düdenler ve kaynaklar oluşturmuş. Buzul çağlarında yüksek kesimleri kaplayan buzullar, bugün hâlâ izleri okunabilen sirkler ve U biçimli vadiler bıraktı. Yüksek platolarda karların erimesiyle oluşan göller ve çağlayanlar, ilkbaharın sonunda en canlı hâllerine kavuşuyor.

Parkın en yüksek noktası, kaynağa göre 3.767 ile 3.771 metre arasında verilen Kızılkaya. Onu yaklaşık 3.756 metrelik Demirkazık ve yaklaşık 3.723 metrelik Emler izliyor. Bu zirvelerin çevresinde 3.500 metreyi aşan çok sayıda doruk ve sırt uzanıyor.

Türkiye dağcılığının okulu

Aladağlar, Türkiye’de teknik dağcılığın adeta okul gibi kullanıldığı yerlerden biri. Demirkazık’ın kuzey yüzü ve Kızılkaya’nın rotaları, yıllardır dağcılık kulüplerinin eğitim ve tırmanış programlarında yer alıyor. Emler ise Yedigöller platosundan yapılan tırmanışıyla daha az teknik bir seçenek olarak biliniyor; yine de uzun, taşlık ve yüksek bir tırmanış olduğu için deneyim istiyor.

Dağ kışın da tamamen boşalmıyor. Deneyimli ekipler buz tırmanışı ve kış dağcılığı için bölgeye geliyor. Ancak kış koşulları, çığ ve düşme riski nedeniyle yalnızca iyi donanımlı ve tecrübeli gruplara uygun.

Zirve günlerinde erken, çoğu zaman şafaktan önce yola çıkın ve belirlediğiniz dönüş saatine, zirveye varamamış olsanız bile uyun.

Yedigöller platosu ve vadiler

Yaklaşık 3.000 metre dolaylarındaki Yedigöller platosu, parkın en çok ziyaret edilen yüksek kamp alanlarından biri. Adını buradaki küçük buzul göllerinden alıyor; göllerin bir kısmı yaz sonuna doğru küçülebiliyor. Platoya Emli Vadisi ya da Demirkazık köyü tarafından çıkan uzun patikalarla ulaşılıyor. Plato, çevredeki zirvelere yapılan tırmanışlar için bir üs işlevi görüyor.

Çamardı tarafındaki geniş Emli Vadisi, yürüyüş ve kamp için yaygın bir başlangıç noktası. Demirkazık ve Çukurbağ köyleri ise kuzey ve batı yamaçlarına yapılan tırmanışların klasik çıkış yerleri; köylerde dağcılara hizmet veren pansiyonlar ve rehberler bulunuyor. Dağın Kayseri tarafında, Yahyalı yönünde ise kayalık bir duvardan dökülen bir dizi şelaleden oluşan Kapuzbaşı Şelaleleri var; su özellikle ilkbaharda ve erken yazda bol.

Birkaç günlük bir plan

Aladağlar’ı ilk kez görecek bir yürüyüşçü için yaygın bir plan şöyle özetlenebilir:

1. Emli Vadisi’ne girişÇamardı tarafından vadiye girilir, ilk gece vadide geçirilir. İlk gece fazla yükseğe çıkmamak vücudun uyumu için önemli.
2. Yedigöller’e tırmanışErtesi gün plato hedeflenir. Yükseklik 3.000 metreye yaklaştıkça tempoyu düşürmek gerekir.
3. Platoda bir iki geceBuradan çevredeki sırtlara ve uygun zirvelere günübirlik çıkışlar yapılır.
4. DönüşAynı vadiden ya da farklı bir patikadan inilir. Bazı geçişler karlı ve dik oluklardan geçtiği için yalnızca deneyimli ve donanımlı gruplara uygundur.

Baş ağrısı ve halsizlik gibi yükseklik hastalığı belirtilerini ciddiye almak gerekiyor. Yük taşımak için köylerde hayvan ve yardım bulunabiliyor; bu hizmetleri ve rehberliği köydeki pansiyonlar aracılığıyla önceden ayarlamak işleri kolaylaştırıyor.

Kayalara tutunan hayat

Yükseklik farkının büyüklüğü, bitki örtüsünü de katman katman diziyor. Alçak kesimlerde kızılçam, yükseldikçe Toros sediri, karaçam ve göknar ormanları görülüyor. Orman sınırının üzerinde ise kaya çatlaklarına tutunan yastık bitkileri ve alpin çayırlar başlıyor. Bölge, endemik bitki yoğunluğu bakımından Türkiye’nin dikkat çeken alanlarından biri; bu türlerin önemli bir kısmı yalnızca yüksek kalker kayalıklarda yetişiyor.

Yaban hayatının en sık anılan temsilcisi, sarp kayalıklarda sürüler hâlinde dolaşan yaban keçisi. Yaban domuzu, kurt ve çakal da parkta yaşayan memeliler arasında. Aladağlar ayrıca önemli bir kuş alanı olarak kabul ediliyor; kaya kartalı ve sakallı akbaba gibi büyük yırtıcılar yüksek duvarların çevresinde süzülürken görülebiliyor.

Ne zaman gidilir?

Yürüyüş ve yaz tırmanışı için en uygun dönem haziran–eylül arası. Haziranda yüksek oluklarda hâlâ kar bulunabiliyor. Temmuz ve ağustos en kararlı aylar, ama öğleden sonra ani fırtınalar görülebiliyor. Eylül, kalabalığın azaldığı ve havanın serinlediği, pek çok dağcının tercih ettiği ay. Ekimden itibaren yüksek kesimlerde kar yağışı başlayabiliyor.

Nasıl gidilir?

Çamardı tarafındaki Demirkazık ve Çukurbağ köylerine Niğde üzerinden ulaşılıyor; Kayseri ve Adana da kara yoluyla bölgeye bağlanıyor. Uzaktan gelenler için en yakın havalimanları Kayseri ve Adana’dakiler. Köylere kadar yol olsa da yüksek vadilere ve platolara ancak yürüyerek ya da yük taşıyan hayvanlarla ulaşılıyor. Konaklama için köylerdeki pansiyonlar ve kamp alanları kullanılıyor; yoğun dönemlerde yer ayırtmak iyi olur.

Aladağlar, aceleyi affetmeyen bir dağ. Ama sabrı ve hazırlığı fazlasıyla ödüllendiriyor: Yedigöller’de bir buzul gölünün kıyısında uyanıp, ilk ışığın Demirkazık’ın sivri sırtlarını tek tek aydınlatışını izlemek, bu ülkede yaşanabilecek en saf dağ deneyimlerinden biri.