Burren: Taş Denizindeki Çiçekler

Milli Parklar · İrlanda

Batı İrlanda’da, ilk bakışta çıplak ve gri bir taş denizi uzanır. Burren’e yakından bakınca taş çatlaklarında orkideler, tepelerde binlerce yıllık mezarlar ve kışın bile yeşil kalan otlaklar belirir.

Atlantik’ten gelen bulutlar alçaktan geçer ve altlarındaki arazi, bir an için ayın yüzeyi kadar ıssız görünür. Kilometrelerce uzanan gri, yassı taş blokları; aralarında derin, karanlık çatlaklar; ufukta katman katman kıvrılmış çıplak bir tepe. Sonra eğilip çatlaklardan birine bakarsınız ve içerisi yeşildir: eğrelti, yosun, bahar mevsimindeyse göz alıcı mavi bir gentiyan. İrlanda’nın batısında, Clare kontluğunun kuzeyindeki Burren, kendini ancak yakından bakanlara gösteren bir yer.

Adı İrlandaca “kayalık yer” anlamına gelen bu karst bölgesi; şaşırtıcı bir bitki zenginliği, binlerce yıllık mezar anıtları ve kendine özgü bir tarım kültürüyle karşılar ziyaretçiyi. Burren Milli Parkı, bu geniş bölgenin güneydoğu köşesini koruyor ve İrlanda’nın en küçük milli parkı.

Bir denizin tabanından kalan taş

Burren’in kayaları, yaklaşık 325 milyon yıl önce, Karbonifer döneminde sıcak ve sığ bir denizin tabanında birikmiş kireçtaşlarından oluşuyor. Kalınlığı yer yer 800 metreye yaklaşan bu tabakaların içinde mercan, deniz zambağı ve deniz kestanesi fosillerine rastlamak mümkün. Buzul çağlarında buzullar yüzeyi kazıyıp düzleştirdi; ardından yağmur suyu kireçtaşını çözerek bugün Burren’in simgesi olan “kireçtaşı kaldırımlarını” oluşturdu. Düz taş bloklar (clint) ile aralarındaki derin çatlaklar (grike), bölgenin her yerinde karşınıza çıkar.

Bölgenin doğusunda kapalı çukurlar ve “turlough” adı verilen mevsimlik göller bulunuyor: kışın yer altı suyunun yükselmesiyle dolan, yazın çekilip otlağa dönen göller. Burren’in büyük bölümü Avrupa Birliği mevzuatı kapsamında Özel Koruma Alanı (SAC) olarak belirlenmiş. Bölge 2011’de Moher Kayalıkları ile birlikte Küresel Jeoparklar Ağı’na katıldı; bugün UNESCO Küresel Jeoparkı olarak tanınıyor.

En küçük milli park

Burren Milli Parkı 1991’de kuruldu ve halka açıldı. Yaklaşık 1.500 hektarlık park arazisi, doğa koruma ve kamu erişimi amacıyla devlet tarafından satın alındı; alanı İrlanda Milli Parklar ve Yaban Hayatı Servisi (NPWS) yönetiyor.

Küçük olmasına karşın park, Burren’in başlıca yaşam alanlarının neredeyse hepsinden bir örnek barındırıyor: kireçtaşı kaldırımları, kalkerli otlaklar, fındık çalılıkları, dişbudak–fındık korulukları, turlough’lar, göller, kireç çökelten kaynaklar, kayalıklar ve bataklıklar. Parkın en tanınan yer şekli, katmanlı ve kıvrımlı kireçtaşı yapısıyla Mullaghmore tepesi.

Megalitler ve taş surlar

Burren, İrlanda’da megalitik mezarların en yoğun bulunduğu bölgelerden biri. Bölgede 90’ı aşkın megalitik mezar olduğu biliniyor; en ünlüsü, Neolitik döneme tarihlenen Poulnabrone dolmeni. Bunların yanında yüzlerce taş halka kale (ring fort) kalıntısı, eski tarla duvarları ve kiliseler, bu çorak görünen arazinin binlerce yıldır yerleşim gördüğünü gösteriyor.

Burren’in bir başka geleneği “kış otlatması”. Çiftçiler hayvanlarını ekimden nisana kadar yüksek kesimlere çıkarıyor. Kireçtaşı gün boyunca ısıyı biriktirip yavaşça geri verdiği için tepelerdeki otlaklar kışın da yeşil kalıyor. Bu uygulama hem çiftçiliği hem de otlakların çiçek zenginliğini yüzyıllardır ayakta tutuyor.

Arktik dağlardan gelen bir çiçekle Akdeniz kökenli bir başkası, burada aynı taş çatlağını paylaşabiliyor.

Taş çatlağında bir botanik bahçesi

Burren’i botanikçiler için özel kılan, birbirine hiç benzemeyen iklimlerin bitkilerini bir arada barındırması. Arktik-alpin türler, Akdeniz kökenli türlerle aynı taş çatlaklarında yetişebiliyor. İrlanda’daki çiçekli bitki türlerinin yüzde 70 kadarının Burren’de bulunduğu belirtiliyor. Ülkede yetişen orkide türlerinin de büyük çoğunluğu burada kaydedilmiş; kaynaklar bu sayıyı 20’nin üzerinde veriyor. Bahar gentiyanı (Gentiana verna) ve dağ dryası (Dryas octopetala) Burren’in simge çiçekleri.

Bu çeşitliliğin sırrı taşın kendisinde. Kireçtaşı ısıyı depolayarak büyüme mevsimini uzatıyor; çatlakların derin ve korunaklı dipleri ise gölgeyi ve nemi seven türlere sığınak oluyor. Faunada çam sansarı, tepelerde dolaşan yabani keçiler ve İrlanda’nın yarasa türlerinin çoğu öne çıkıyor. Bahar ve yaz aylarında kelebekler çiçekli otlakları dolduruyor.

Yürüyüş rotaları

Parkın ana yürüyüş başlangıcı Gortlecka (Kenny’s Cross) mevkiinde. Burada farklı uzunluklarda, renklerle işaretlenmiş beş rota bulunuyor.

1. Kısa rotalar (turuncu ve beyaz)30 dakika ile 1 saat arasında süren, kolay-orta zorlukta yürüyüşler.
2. Uzun rotalar (kırmızı, mavi ve yeşil)2,5–3,5 saat sürüyor; engebeli zeminde ilerliyor ve bir kısmı Mullaghmore zirvesine çıkıyor.
3. Slieve Carran Doğa RezerviParkın yakınında, 1–2,5 kilometre uzunluğunda üç ek yürüyüş parkuru.

Parkın bilgi noktası Corofin köyündeki Clare Heritage Centre’da. Park yıl boyunca açık ve girişi ücretsiz.

Ne zaman gidilir?

Burren’in en renkli dönemi nisan sonu ile haziran arası: bahar gentiyanı, orkideler ve dağ dryası bu aylarda açar. Yaz ayları daha kalabalık, ama günler uzun. Eylül, sakin patikalar ve yumuşak ışıkla iyi bir alternatif. Kışın rüzgâr ve yağmur yoğundur; kaya yüzeyleri ıslakken kayganlaşır.

Nasıl gidilir?

Park, Corofin köyünün yakınında; Ennis ve Galway kontluğundaki Gort gibi kasabalardan kısa bir sürüş mesafesinde. Yürüyüş başlangıcında otopark ve tesis bulunmuyor; bu nedenle ziyaretçilere aracını Corofin’deki ücretsiz otoparka bırakması öneriliyor. Yaz sezonunda Corofin ile yürüyüş başlangıcı arasında ücretsiz servis otobüsü çalıştırılıyor; güncel sefer bilgisini NPWS’den kontrol etmek gerekir. Corofin’e Bus Éireann ve Local Link hatlarıyla da ulaşılabiliyor. Burren bölgesi, Moher Kayalıkları ile aynı gün gezilebilecek kadar yakın.

Burren’den dönerken insanın aklında kalan, çoğu zaman o ilk izlenimle sonraki keşif arasındaki mesafe olur. Uzaktan bakınca hiçbir şeyin yaşamadığı sanılan bir taş düzlüğü, yakından bakınca Arktik ile Akdeniz’i, Neolitik mezarlarla bugünün çiftçilerini aynı zeminde buluşturuyor. Burren acele edenlere değil, eğilip çatlakların içine bakanlara açılıyor.