Soğuksu: Başkentin Kapısında Kara Akbabalar

Milli Parklar · İç Anadolu

Ankara’nın bozkırından bir saatlik yolun sonunda çam ormanı başlıyor. 1959’dan beri korunan Soğuksu, kara akbabaların yuva yaptığı volkanik tepeleri ve sıcak su kaynaklarıyla başkentin en yakın yeşil kaçışı.

Ankara’dan kuzeybatıya çıkan yol uzun bir süre bozkırın içinden geçer: soluk tepeler, tek tük kavaklar, rüzgârın eğdiği otlar. Sonra, Kızılcahamam’a yaklaşırken manzara neredeyse bir perde açılır gibi değişir. Yamaçlar sarıçamlarla koyulaşır, havaya reçine kokusu karışır, sıcaklık birkaç derece düşer. Öğle vakti sırtlara çıktığınızda, gökyüzünde geniş ve ağır halkalar çizen koyu bir siluet görebilirsiniz: Avrupa’nın en iri yırtıcı kuşlarından kara akbaba. Soğuksu Milli Parkı, başkentin bu kadar yakınında bu kadar vahşi bir şeyle karşılaşabileceğiniz nadir yerlerden.

Türkiye’nin en eski parklarından biri

Soğuksu Milli Parkı, 19 Şubat 1959’da ilan edildi ve Türkiye’nin ilk milli parkları arasında yer alıyor; kendisinden önce yalnızca 1958’de ilan edilen Yozgat Çamlığı ile Karatepe-Aslantaş var. Başlangıçta yaklaşık 1.050 hektar olan alan, 1997’deki sınır değişikliğiyle yaklaşık 1.187 hektara çıktı. Park, Ankara’nın Kızılcahamam ilçesinde, ilçe merkezinin hemen bitişiğinde.

Soğuksu zaman zaman Karadeniz parkları arasında anılsa da aslında İç Anadolu’da, Karadeniz’e geçiş kuşağında yer alan bir Ankara parkı. Bu geçiş konumu, kurak bozkırdan yalnızca birkaç on kilometre ötede gür bir ormanın bulunmasının da nedeni.

Volkanın bıraktığı toprak

Parkın yükseltisi yaklaşık 1.030 ile 1.800 metre arasında değişiyor. En yüksek noktalar Arhut Tepesi (1.789 m) ve Tolubelen Tepesi (1.776 m). Arazi volkanik kökenli: Andezit, bazalt, tüf ve aglomera gibi kayaçlar alanın temelini oluşturuyor. Aynı volkanik yapı, parka adını veren soğuk su kaynaklarının yanı sıra Kızılcahamam’ın ünlü sıcak su kaynaklarını da besliyor. Bir yanda serin pınarlar, öbür yanda buharı tüten termal sular: Soğuksu’nun iki yüzü aynı yerin altından geliyor.

Bir yanda serin pınarlar, öbür yanda buharı tüten termal sular: Soğuksu’nun iki yüzü aynı yerin altından geliyor.

Sarıçamın ve göknarın ormanı

Parkın ormanları büyük ölçüde iğne yapraklı. Orman alanının yaklaşık yüzde 65’i sarıçam, yüzde 24’ü karaçam; kalan kısmı göknar ve meşeden oluşuyor. Göknarın bu kadar iç kesimde görülmesi, Karadeniz ikliminin etkisinin buraya kadar uzandığını gösteriyor. Orman altında ve açıklıklarda ilkbaharda çiçeklenen otsu bitkiler, bahar yürüyüşlerini renklendiriyor.

Memeliler arasında boz ayı, kurt, tilki, porsuk, kızıl geyik, karaca, yaban domuzu, tavşan ve sincap sayılıyor. Bu hayvanların çoğu ürkek ve gece aktif olduğu için gündüz yürüyüşlerinde görülmeleri pek olası değil; ama izlerine ve dışkılarına orman yollarında rastlamak mümkün.

Kara akbabanın yuvası

Soğuksu’yu doğaseverler arasında öne çıkaran asıl şey kuşlar. Parkta yaklaşık 160 kuş türü kaydedilmiş. Bunların en önemlisi, küresel ölçekte koruma önceliği taşıyan ve Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) listesinde “tehdide yakın” kategorisinde yer alan kara akbaba. Büyük çam ağaçlarının tepesine yuva yapan bu iri yırtıcı, Soğuksu’yu kuş gözlemcileri için önemli bir durak hâline getiriyor. Kartal türleri de parkta üreyor.

Kara akbaba ve diğer yırtıcılar için en iyi zaman, havanın ısındığı ve termik akımların oluştuğu öğle öncesi saatler. Sırtlardan gökyüzünü taramak, ormanın içinde yuva aramaktan çok daha verimli. Üreme döneminde yuvalara yaklaşmak kuşları rahatsız eder; gözlem mutlaka dürbünle ve uzaktan yapılmalı.

Ormanda bir gün

Parkın asıl değeri, Ankara’ya bu kadar yakın bir yerde uzun orman yürüyüşleri yapılabilmesi. Orman yolları ve patikalar, günübirlik alandan tepelere doğru farklı uzunluklarda yürüyüş imkânı sunuyor. Arhut ve Tolubelen yönündeki sırtlardan Kızılcahamam ovası ve çevredeki ormanlık tepeler görülebiliyor. Doğa yürüyüşü, kamp, dağcılık, fotoğraf, botanik gezileri ve doğa araştırmaları, park yönetiminin saydığı etkinlikler arasında.

1. Sabah: ormana girişErken saatte günübirlik alandan orman yollarına girip tepelere doğru yürüyün. Güzergâhı park girişindeki görevlilerden öğrenin; işaretleme her yerde düzenli olmayabilir.
2. Öğle öncesi: sırtlarda gözlemTermik akımlar oluştuğunda sırtlardan gökyüzünü dürbünle tarayın; kara akbaba ve kartallar bu saatlerde süzülür.
3. Öğleden sonra: günübirlik alanYaklaşık 800 kişiyi ağırlayacak şekilde düzenlenmiş alanda piknik masaları, ocaklar, kameriyeler ve tuvaletler var.
4. Akşam: kaplıcaTam gün ayıranlar programın sonuna Kızılcahamam’daki kaplıcalardan birini ekleyebilir.

Sıcak sular

Soğuksu’nun adı soğuk su kaynaklarından gelse de bölge, volkanik kökenli sıcak su kaynaklarıyla da tanınıyor. Park sınırları içinde ve Kızılcahamam ilçe merkezinde bu kaynakları kullanan konaklama tesisleri ve kaplıcalar bulunuyor. Termal suların sağlığa etkileri konusunda genellemeler yapmak yerine, özellikle kronik rahatsızlığı olanların kaplıcaya girmeden önce hekime danışması öneriliyor.

Ne zaman, nasıl gidilir?

Yürüyüş ve piknik için en uygun dönem mayıs ile ekim arası. Mayıs ve haziranda orman altı yeşil ve çiçekli; eylül ve ekimde hava serin, kalabalık daha az. Temmuz ve ağustosta Ankara sıcaktan bunalırken park belirgin biçimde serin kalıyor, ancak hafta sonları yoğunluk yüksek. Kışın park karla kaplanıyor ve kısa kış yürüyüşleri için güzel bir alana dönüşüyor; bu dönemde kaplıcalar da daha çok tercih ediliyor.

Soğuksu, Ankara’ya yaklaşık 80 kilometre uzaklıkta. Özel araçla Kızılcahamam yönüne gidiliyor; park ilçe merkezinin hemen yanında. Ankara’dan Kızılcahamam’a toplu taşımayla da ulaşmak mümkün; güncel hat ve saatleri yola çıkmadan önce kontrol etmek gerekiyor. İlçe merkezinden parka taksiyle ya da yürüyerek çıkılabilir. Konaklama için park içindeki termal oteller ile ilçedeki otel ve pansiyonlar seçenekler arasında; Ankara’dan günübirlik gidip dönmek de kolay.

Soğuksu, büyük manzaraların ya da zor zirvelerin parkı değil. Değeri, bozkırın ortasındaki bir şehrin hemen yanında, reçine kokulu bir ormanın ve başının üzerinde süzülen kara akbabanın hâlâ yerli yerinde durmasında. Akşamüstü Ankara’ya dönerken ağaçların ardınızda incelip yerini yeniden soluk tepelere bıraktığını görmek, bu kısa kaçışın ne kadar değerli olduğunu hatırlatıyor.