Saklıkent: Akdeniz Yazının Ortasında Buz Gibi Bir Yarık

Milli Parklar · Batı Akdeniz

Fethiye’nin doğusunda, kireçtaşı bir dağ sanki bıçakla ikiye yarılmış. Saklıkent Kanyonu, yaz ortasında bile buz gibi akan suyu, iki metreye kadar daralan geçitleri ve Eşen Çayı’ndaki rafting turlarıyla Batı Akdeniz’in en çok ziyaret edilen doğal alanlarından biri.

Ağustosun öğle sıcağında, ahşap yürüme yolunun sonunda ilk adım suya atıldığında nefes kesilir. Su, kaynağından yeni çıkmış gibi buz kesiği, ayak bileklerini bir mengene gibi sıkar. Sonra gözler yukarı kalkar: iki yanda gri, yer yer pembeye çalan kaya duvarları göğe doğru yükselir, aralarından süzülen ışık çakıllı yatağa ince bir şerit hâlinde düşer. Birkaç dakika önce kavrulan bedende, dışarıdaki yazdan geriye tek bir iz kalmaz.

Akdağlar’ın eteğinde, Muğla ile Antalya’nın sınırında uzanan Saklıkent, Türkiye’nin en uzun ve en derin kanyonlarından biri. 6 Haziran 1996’da milli park ilan edilen alan, bugün yılda yüz binlerce ziyaretçiyi ağırlıyor. Kanyonun ağzındaki kalabalığı geride bırakıp birkaç yüz metre içeri yürüyenler ise çok daha sessiz, çok daha eski bir dünyayla karşılaşıyor.

Suyun oyduğu yarık

Saklıkent Milli Parkı, Antalya’nın Kaş ve Muğla’nın Seydikemer ilçeleri arasında yer alıyor. İlk ilanda çok daha geniş bir alanı kapsayan parkın sınırları, 2009’da Bakanlar Kurulu kararıyla daraltıldı. Güncel yüz ölçümü yaklaşık 1.643 hektar; bunun 1.556 hektarı Antalya’da, 87 hektarı Muğla’da kalıyor. Bazı kaynaklarda hâlâ görülen 12 bin hektarı aşkın alan bilgisi, bu değişiklikten önceki duruma ait.

Kanyonu oyan, Eşen Çayı’nın bir kolu olan Karaçay. Su, kireçtaşı kütlesindeki fay çatlaklarını binlerce yıl boyunca aşındırarak yaklaşık 18 kilometre uzunluğunda, duvarları yer yer 200 metreye varan bir yarık açmış. En dar yerlerde iki duvar arasındaki mesafe iki metreye kadar iniyor. Kanyon çıkışında suyun debisi saniyede 14–17 metreküp düzeyinde; su yaz ortasında bile çok soğuk.

Bir not: Saklıkent adı sık sık Antalya’nın kuzeybatısındaki Saklıkent Kayak Merkezi ile karıştırılıyor. İkisi apayrı yerler. Kayak merkezi Antalya kentine yakın Beydağları’nda; milli park ise Fethiye tarafında. Kanyonda kayak yapılmıyor.

Su, kireçtaşı kütlesindeki fay çatlaklarını binlerce yıl boyunca aşındırarak duvarları yer yer 200 metreye varan bir yarık açmış.

Makiden sedire

Parkın bitki örtüsü yükseldikçe belirgin biçimde değişiyor. Kanyon ağzında ve alçak yamaçlarda maki toplulukları, orta kesimlerde kızılçam ve karaçam ormanları yer alıyor. Yaklaşık 1.000 metrenin üzerinde anıtsal boyutlara ulaşan sedir ağaçları görülüyor. Kanyonun gölgeli, nemli duvarlarında eğreltiler ve yosunlar tutunuyor. Yukarıdaki Aktar Yaylası’nın güneydoğusunda ise endemik siklamen (tavşankulağı) ve soğanlı bitkiler dikkat çekiyor.

Kanyonun serin mikrokliması ve suyun sürekliliği, çevredeki sıcak ve kuru araziye göre bambaşka bir yaşam alanı yaratıyor. Kayalık duvarlarda yırtıcı kuşlar yuva yapabiliyor; kanyon çıkışındaki su kenarı kuş gözlemi için elverişli. Ancak kalabalık saatlerde yaban hayatı görme olasılığı düşük; sabahın erken saatleri bu açıdan çok daha iyi.

Kanyonun içinde yürümek

Ziyaretçiler kanyona, kaya duvarına demir çubuklarla sabitlenmiş yaklaşık 200 metrelik ahşap bir yürüme yolundan giriyor. Sonrası suyla ve taşla geçen bir yolculuk.

1. Ahşap yürüme yoluKaya duvarına asılı yol, kaynak sularının çıktığı ve kanyonun genişlediği bölüme ulaşıyor.
2. Suyu geçmekBuradan sonra suyun içinden karşı kıyıya geçilip çakıllı yatakta, yer yer suya bata çıka ilerleniyor.
3. Daralan geçitlerÇoğu ziyaretçi, geçitlerin daralmaya başladığı yere kadar gidip geri dönüyor. Zorlu kesimlerde asma köprüler bulunuyor.
4. Daha ötesiİşaretli noktanın ötesi kaya tırmanışı ve kanyon geçiş deneyimi gerektiriyor; rehbersiz gidilmemeli.

Kaymaz tabanlı, ayağı saran bir su ayakkabısı şart; terlikle yürümek zor. Islanmayı göze alın: Dizlere, bazen bele kadar suya girilebiliyor. Telefonu ve belgeleri su geçirmez bir torbada taşıyın.

Eşen Çayı’nda rafting

Kanyonun kendisinde rafting yapılmıyor; dar geçitlerdeki akıntı bot kullanımına uygun değil. Rafting ve büyük şişme simitlerle yapılan “tubing” turları, kanyon çıkışından sonra Eşen Çayı üzerinde, özel işletmeler tarafından düzenleniyor. Parkurun zorluğu mevsime ve su seviyesine göre değişiyor. Yaş sınırı ve güvenlik kuralları işletmeden işletmeye farklılık gösterdiği için tur almadan önce bunları sormak, can yeleği ve kask kullanıldığından emin olmak gerekiyor.

Likya’nın eşiğinde

Saklıkent’e giderken yakınlardaki Tlos antik kenti, Likya’nın en eski yerleşimlerinden biri olarak iyi bir ara durak. Eşen Çayı vadisi boyunca UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Xanthos ve Letoon’a da uzanmak mümkün. Sabahın erken saatlerinde kanyonu, öğleden sonra Tlos ya da Xanthos’u gezmek, hem kalabalıktan hem de sıcaktan kaçmayı kolaylaştıran bir plan.

Ne zaman gidilir?

Kanyon içindeki yürüyüş, su seviyesinin düştüğü ilkbahar sonundan sonbahara kadar yapılabiliyor. İlkbaharda su yer yer insan boyunu aşabiliyor; mayıs civarında ise ayak bileği hizasına iniyor. Bu yüzden en uygun dönem genellikle mayıs–ekim arası. Kışın ve erken ilkbaharda yağışlar ve kar erimesiyle debi yükseliyor; kanyonun içine girmek tehlikeli olabiliyor ve yürüyüş alanı kapatılabiliyor. Temmuz ve ağustosta dışarısı çok sıcak olsa da kanyonun içi serin kalıyor, ancak öğle saatleri çok kalabalık. Yılda yaklaşık 180–210 bin kişinin ziyaret ettiği alanda sabahın erken ya da öğleden sonranın geç saatleri daha sakin.

Nasıl gidilir?

Saklıkent, Fethiye’ye yaklaşık 45 kilometre uzaklıkta. Fethiye–Korkuteli karayolundan ayrılan bir yolla ulaşılıyor; yaz aylarında Fethiye’den kalkan dolmuşlar da var. Dalaman Havalimanı’ndan gelenler Fethiye üzerinden ulaşabiliyor. Kaş ve Kalkan tarafından gelenler Eşen vadisine inen yolları kullanıyor. Fethiye, Ölüdeniz ve Kalkan’dan düzenlenen günübirlik turlar da Saklıkent’i sık sık programına alıyor. Konaklama için Fethiye ve Kalkan’da geniş seçenekler bulunuyor; kanyon çevresindeki köylerde küçük pansiyonlar ve yol üzerinde nehir kenarına kurulmuş yeme-içme yerleri var.

Kanyondan çıkıp yeniden güneşe adım attığınızda ayaklar hâlâ uyuşuktur, kulaklarda suyun uğultusu sürer. Saklıkent, Akdeniz’in kavurucu yazının ortasında bir serinlik cebi; ama aynı zamanda suyun, sabırla ve binlerce yıl boyunca, taşı nasıl biçimlendirebildiğinin canlı bir dersi. O derse kulak vermek için kalabalığın geri döndüğü noktadan birkaç adım daha ileri yürümek yeterli.