Marmaris Milli Parkı: Kalabalığın Arkasındaki Orman

Milli Parklar · Muğla

Marinaların, otellerin ve kalabalık plajların arkasında, Marmaris’i çevreleyen çam kaplı tepeler 1996’dan beri milli park olarak korunuyor. Kızılçam ormanları, nadir sığla toplulukları, antik kentler ve tekneyle ulaşılan koylar, mavi yolculuğun kara tarafını oluşturuyor.

Sabah dokuzda Marmaris limanı bir gürültü tiyatrosudur: guletlerin motorları, iskelede bağıran tur görevlileri, buz kalıpları taşıyan el arabaları. Tekne körfezin ağzına doğru açıldıkça bu ses geride kalır ve kıyı değişmeye başlar. Otellerin yerini önce seyrek evler, sonra yalnızca yamaçtan suya inen kızılçamlar alır. Kayalık burunların arasında, suyun dibinin görünecek kadar berrak olduğu küçük koylar belirir. Marmaris’in bu ikinci yüzü, kentten yalnızca kısa bir tekne yolculuğu uzakta, ama bambaşka bir dünya.

Marmaris denince akla önce marinalar ve kalabalık plajlar geliyor. Oysa kentin çevresindeki çam kaplı tepelerin, koyların ve körfezdeki küçük adaların önemli bir bölümü milli park sınırları içinde. Marmaris Milli Parkı; kızılçam ormanları, kıyıdaki sığla toplulukları, antik kent kalıntıları ve tekneyle ulaşılan koylarıyla, yat turlarının ve mavi yolculukların geçtiği kıyı peyzajının kara tarafını oluşturuyor.

Kenti saran bir park

Marmaris Milli Parkı 8 Mart 1996’da ilan edildi ve yaklaşık 29.206 hektarlık bir alanı kapsıyor. Park tek bir noktada toplanmıyor; Marmaris kentini ve körfezini çevreleyen ormanlık tepeleri, kıyıları ve bazı adaları içine alan geniş bir alana yayılıyor. Sınırları Marmaris ilçesinin yanı sıra Köyceğiz ilçesine de uzanıyor. Muğla kent merkezine uzaklığı yaklaşık 60 kilometre.

Park alanı Akdeniz ile Ege arasındaki geçiş kuşağında. Kıyıda dik kayalıklar ve küçük koylar, iç kesimde kızılçamla kaplı sırtlar ve dere vadileri hâkim. Kıyıdaki önemli alanlar arasında Adaağzı mevkii, Marmaris’e yakın Günnücek ormanı ve Bedir, Keçi ile Nimara adaları sayılıyor. Halk arasında “Cennet Adası” diye bilinen yer aslında Nimara Yarımadası; ünlü “fosforlu mağara” da bu yarımadada.

Antik kentler ve kale

Park sınırları içinde birkaç arkeolojik alan bulunuyor. Beldibi yakınındaki Physkos, bugünkü Marmaris’in antik çağdaki öncülü sayılan liman kenti; Hellenistik döneme ait sur kalıntıları hâlâ görülebiliyor. Turunç yakınındaki Amos antik kentinde surlar, tiyatro ve tapınak kalıntıları yer alıyor. Kent merkezindeki Marmaris Kalesi ise bölgenin Osmanlı dönemi tarihine ışık tutan yapılardan biri.

Sığla: dünyada nadir, burada yerli

Parkın en yaygın ağacı kızılçam; onu meşe, servi ve yabani zeytin izliyor. Makilik alanlarda kermes meşesi, zakkum, adaçayı ve laden gibi tipik Akdeniz bitkileri yaygın. Ama parkın asıl hazinesi başka bir ağaç: sığla (Liquidambar orientalis).

Dünyada yayılışı çok dar olan sığla, taban suyunun yüksek olduğu kıyı düzlüklerinde ve dere ağızlarında topluluklar oluşturuyor. Günnücek ormanı, Marmaris’e en yakın sığla alanlarından biri. Ağacın gövdesinden elde edilen reçine, yöre halkı tarafından uzun zamandır “sığla yağı” adıyla toplanıyor; bu yüzden sığla, Muğla kıyılarının kültürel mirasının da bir parçası. Yaşadığı sulak düzlükler turizm ve tarım baskısı altında olduğundan, park içindeki topluluklar ayrıca önem taşıyor.

Marmaris’in bu ikinci yüzü, kentten yalnızca kısa bir tekne yolculuğu uzakta, ama bambaşka bir dünya.

Kayıtlar, parkın küçük bir alanda ne kadar çok canlıyı barındırdığını gösteriyor:

Yaban domuzu, çakal ve tilki memeliler arasında; kartal ve diğer yırtıcı kuşlar ile deniz kuşları sık görülüyor.

Tekneyle: koylar ve mavi yolculuk

Marmaris limanından her gün kalkan tekne turları, körfez içindeki koyları ve milli park kıyılarını dolaşıyor. Güzergâh işletmeye göre değişse de Nimara Yarımadası ve fosforlu mağara ile Turunç ve İçmeler çevresindeki koylar sık uğranan duraklar. Turlarda yüzme molaları veriliyor; bazı işletmeler şnorkel ekipmanı da sağlıyor. Orhaniye’deki Kızkumu gibi Hisarönü Körfezi’ndeki noktalar ise Bozburun Yarımadası tarafında kalıyor ve Marmaris körfezi turlarından çok ayrı turlarla ya da kara yoluyla görülüyor.

Marmaris aynı zamanda Türkiye’de mavi yolculukların başlıca çıkış limanlarından biri. Guletlerle yapılan birkaç günlük turlar körfezden çıkıp Bozburun, Hisarönü ve Datça yarımadası kıyılarına, Knidos antik kentine kadar uzanabiliyor. Bu rotaların önemli bir bölümü milli park dışında, özel çevre koruma bölgelerinde ve açık denizde geçiyor. Yunanistan’a ait adalara (örneğin Sömbeki/Symi) uğrayan turlar pasaport ve vize işlemleri gerektiriyor. Süre ve rota tamamen tekne işletmesine bağlı; genellikle birkaç gün ile bir hafta arasında planlanıyor.

Karada: ormanın içinden

Park alanında doğa yürüyüşü, dağ bisikleti, kaya tırmanışı, oryantiring, dalış, doğa fotoğrafçılığı ve ekoturizm etkinlikleri, izin verilen alanlarda yapılabiliyor. Uzun yürüyüşlere çıkmadan önce güzergâhı ve yangın sezonundaki olası giriş kısıtlamalarını park yönetiminden ya da orman işletmesinden öğrenmek gerekiyor.

Ne zaman gidilir?

Yürüyüş ve doğa gezileri için en uygun dönemler ilkbahar (nisan–haziran) ve sonbahar (eylül–ekim). Temmuz ve ağustosta sıcaklık çok yükseliyor ve ormanlarda yangın riski en üst düzeye çıkıyor; bu aylarda deniz ve tekne turları öne çıkıyor. Kışın ormanlar yeşil kalıyor ve hava yürüyüşe elverişli olabiliyor, ancak tekne turlarının çoğu sezon dışında.

Nasıl gidilir?

Marmaris’e en yakın havalimanı Dalaman; Milas-Bodrum Havalimanı da bir alternatif. Muğla’dan Marmaris’e kara yoluyla yaklaşık 60 kilometre. Park kentin hemen çevresinde olduğu için Marmaris, İçmeler ve Turunç’tan kara yoluyla kolayca ulaşılabiliyor; koyların bir kısmına ise yalnızca tekneyle gitmek pratik. Kentten çevre beldelere dolmuş seferleri var.

Konaklama için Marmaris, İçmeler ve Turunç’ta farklı bütçelere uygun seçenekler bulunuyor; daha sakin bir üs isteyenler Turunç ya da Köyceğiz tarafını tercih edebilir. Tekne turlarına ve mavi yolculuğa katılacakların yaz aylarında yerlerini önceden ayırtması iyi olur.

Akşamüstü tekne limana döndüğünde kalabalık yeniden başlar. Ama arkada bırakılan koylar, sığlaların gölgesi ve çam kokulu yamaçlar, Marmaris’in yalnızca bir tatil kasabası olmadığını hatırlatır: Burası, kenti kuşatan ve onu hâlâ nefes alabilir kılan bir doğa alanının da kapısı.