Kovada: Ormanların Sakladığı Sığ ve Sessiz Göl

Milli Parklar · Göller Yöresi, Isparta

Eğirdir’in güneyinde, kızılçam ve meşe ormanlarının arasına saklanmış sığ ve sazlık bir göl. Kovada, büyük bir tatil merkezi olmaktan çok, acele etmeden yürümek, kuş izlemek ve ışığın suyun üzerinde değişmesini seyretmek için bir yer.

Eğirdir’den güneye inen yol önce elma bahçelerinin arasından geçer; dallar sonbaharda o kadar yüklüdür ki kimi ağaçlar desteklerle ayakta durur. Sonra bahçeler seyrelir, yolun iki yanını kızılçamlar ve meşeler kaplar. Bir virajdan sonra ağaçların arasında donuk, gümüşi bir parıltı belirir. Kıyıları sazlık, suyu çoğu yerde diz boyu kadar sığ, çevresi ormanla sarılı bir göl: Kovada.

Isparta’nın Eğirdir ilçesi sınırlarında, Göller Yöresi’nin güney ucundaki Kovada Gölü Milli Parkı, gölün kendisi kadar çevresindeki orman ve maki örtüsü, kuşları ve sakin yürüyüş parkurlarıyla da ilgi çekiyor. Burası kalabalık bir turizm merkezi değil; bir öğleden sonrayı kıyıda geçirmek, sabah sisinin göl üzerinden kalkışını izlemek için gidilen bir doğa alanı.

Bir fay hattında doğan göl

Kovada, Antalya Körfezi’nin kuzeyinde, yaklaşık 900 metre yükseltide, kuzey-güney doğrultulu bir fay hattı boyunca oluşmuş tektonik-karstik bir göl. Yaklaşık 6 kilometre uzunluğunda, 2–3 kilometre genişliğinde ve oldukça sığ: En derin yerleri 6–7 metre civarında. Yüzey alanı su seviyesine göre değiştiği için kaynaklarda farklı rakamlar geçiyor. Kurak yıllarda kıyı çizgisi geri çekiliyor, sazlıklar göle doğru ilerliyor.

Göl uzun süre Eğirdir Gölü’nün doğal bir uzantısı gibi çalıştı. Eğirdir’in fazla suları Kovada Çayı ile buraya ulaşıyordu. 1950’lerin başında çay yapay bir kanala dönüştürüldü; 1968’de Eğirdir Gölü çıkışına yapılan regülatörle Kovada’ya akan su miktarı denetim altına alındı. Bu düzenlemelerden sonra göl seviyesi düştü, sığlaşan kıyılarda bataklıklar oluştu ve su dengesindeki değişim kıyı bitki örtüsünü de etkiledi. Göl suları yer altı yollarıyla, yani düdenlerle de boşalıyor; bölgedeki Kovada 1 ve Kovada 2 hidroelektrik santralleri bu su sistemini kullanıyor.

Alan 1970’te milli park ilan edildi, 1992’de birinci derece doğal sit alanı oldu. Yaklaşık 6.500 hektarlık parkın büyük bölümü ormanlardan oluşuyor; geri kalanını göl, sulak alanlar ve tarım arazileri tamamlıyor.

İki iklimin buluştuğu yamaçlar

Kovada, Akdeniz iklimiyle İç Anadolu’nun karasal etkilerinin kesiştiği bir geçiş kuşağında ve bitki örtüsü bu karışımı açıkça yansıtıyor. Göl çevresindeki yamaçlarda kızılçam ve karaçam ormanları, meşe ve ardıç toplulukları yer alıyor. Daha alçak ve güneşli kesimlerde sandal, funda, çitlembik, yabani zeytin, mersin, menengiç, alıç, böğürtlen ve defne gibi maki türleri görülüyor. Parkta yapılan çalışmalar yüzlerce bitki taksonu kaydetmiş; bunların bir kısmı Türkiye’ye özgü.

Bölgenin botanik açıdan en değerli köşelerinden biri, Eğirdir’e bağlı Yukarı Gökdere çevresindeki kasnak meşesi ormanı. Bu türün saf orman oluşturduğu bilinen tek yer olarak gösterilen alan, 1987’de tabiatı koruma alanı, 2019’da da kesin korunacak hassas alan ilan edildi. Bu yüzden ormana giriş yalnızca izinle ve bilimsel ya da eğitim amaçlı ziyaretlerle mümkün.

Kovada’nın asıl keyfi, acele etmeden kıyıda oturup kuşları izlemek ve gün ışığının göl yüzeyinde değişimini seyretmektir.

Sazlıkların sakinleri

Ormanlık alanlarda yaban domuzu, yaban keçisi, sansar, porsuk ve tilki yaşıyor. Sazlık kıyılar ve sığ sular, göç dönemlerinde ve kışın su kuşları için önemli bir beslenme ve dinlenme alanı; ormanlık yamaçlarda ise yırtıcı kuşlar ve ötücüler görülüyor. Gölde sazan, sudak ve gümüş balığı gibi türler bulunuyor. İlkbahar ve yaz başında çiçekli açıklıklar böcekler ve kelebeklerle hareketleniyor; makro çekim yapan fotoğrafçılar için bu dönem ayrıca verimli.

Göl kıyısında bir gün

1. Ziyaretçi merkeziParkın doğal değerlerini tanıtan merkez, geziye başlamadan önce güzergâh ve güncel kurallar hakkında bilgi almak için iyi bir ilk durak.
2. Göl kıyısı ve iskelelerKıyıdaki iskeleler, sabah sisinin gölün üzerinde asılı durduğu saatlerde fotoğraf için en iyi noktalar.
3. Gözetleme kulesiGöle uzanan yarımadanın en yüksek noktasındaki kuleden gölün ve çevresindeki ormanların geniş bir panoraması izleniyor.
4. Yürüyüş parkurlarıOrman içinden ve göl kıyısından geçen parkurların çoğu ailece yürünebilecek zorlukta.
5. Bisikletle dönüşEğirdir ile Kovada arasındaki asfalt yol, bisikletle günübirlik tur için sık tercih ediliyor.

Göl sığ ve sazlık olduğundan yüzme, dalış ya da yelken gibi su sporları için uygun değil. Parkı daha çok yürüyüş, kuş gözlemi ve doğa fotoğrafçılığı için düşünmek gerekiyor. Balık tutmak isteyenler, milli park kurallarını ve su ürünleri avcılığı düzenlemelerini gitmeden önce ilgili müdürlükten öğrenmeli.

Kovada gezisini kuzeyde Eğirdir Gölü ve Eğirdir kasabasıyla birleştirmek kolay. Güneyde Sütçüler yönüne devam edenler, derin kanyonu ve orman içi patikasıyla bilinen Yazılı Kanyon Tabiat Parkı’nı da rotaya ekleyebilir. İki alanı aynı gün görmek mümkün, ama her birine yarım gün ayırmak yürüyüşleri acele etmeden yapmayı sağlıyor.

Ne zaman gidilir?

İlkbaharda orman altı çiçeklenir, göç eden kuşlar gölde görünmeye başlar ve hava yürüyüş için idealdir. Sonbahar, özellikle ekim ve kasım, yaprak döken ağaçların sararmasıyla parkın en renkli dönemi. Eylül ve ekimde Eğirdir çevresinde elma hasadı yapıldığı için yollarda traktör ve kamyon trafiği artıyor; dikkatli sürmek gerekiyor. Yaz ortası sıcak geçse de orman gölgesi ve göl kenarı serinlik sağlıyor. Kışın yükseltiye bağlı olarak kar ve buzlanma görülebiliyor.

Nasıl gidilir?

Park, Isparta–Eğirdir–Konya karayolundan ayrılıp güneye inen yol üzerinden, Eğirdir’in yaklaşık 25 kilometre güneyinde. Isparta kent merkezinden uzaklık seçilen güzergâha göre değişiyor. Yol asfalt ve her tür araçla ulaşılabiliyor. Toplu taşıma seçenekleri sınırlı olduğundan özel araç, bisiklet ya da Eğirdir’den ayarlanacak bir ulaşım en pratik yol. Parkta çadır ve karavan kampı imkânı bulunuyor; otel ve pansiyonlar Eğirdir’de.

Kovada, Göller Yöresi’nin gösterişli komşularının gölgesinde kalmış bir yer. Belki de onu değerli kılan bu: Burada bakılacak tek bir “manzara noktası” yok. Göl, orman ve sazlık birlikte, yavaş yavaş, ancak biraz oyalanan ziyaretçiye kendini gösteriyor.