Kızıldağ Milli Parkı: Sedirlerin Gölgesinde Bir Göl

Milli Parklar · Göller Yöresi

Isparta’nın doğusunda, Beyşehir Gölü’ne bakan yamaçlarda saf Toros sediri ormanları yükseliyor. 1969’da bu ormanları korumak için kurulan Kızıldağ Milli Parkı, bugün göl kıyısından Dedegöl’ün karlı sırtlarına uzanan, Göller Yöresi’nin en sakin doğa alanlarından biri.

Şarkikaraağaç’tan güneye doğru yol tırmanmaya başladığında orman bir anda koyulaşır. Ağaçların çoğu artık Toros sediridir: kalın gövdeli, dallarını yere paralel katmanlar hâlinde açan, altında serin bir gölge biriktiren ağaçlar. Aşağıda, güneyde, Beyşehir Gölü’nün geniş yüzeyi öğle ışığında parlar. Gölün üzerinden kalkan rüzgâr Bebik Vadisi’nden süzülüp ormanın içine dolar ve sedirlerin reçineli kokusunu yamaç boyunca taşır. Burada insanın aklına ilk gelen şey, ne kadar az insanla karşılaştığıdır.

Kızıldağ Milli Parkı, bu saf sedir ormanlarını korumak için kuruldu. Zaman içinde sınırları genişledi; bugün Beyşehir Gölü’nün kıyılarından Dedegöl Dağları’nın yüksek kesimlerine kadar uzanan geniş bir koruma alanı. Göller Yöresi’nin en az kalabalık doğa alanlarından biri olması, onu sessiz bir yürüyüş arayanlar için cazip kılıyor.

Bir ormandan bir göle: parkın hikâyesi

Kızıldağ, 9 Mayıs 1969’da milli park ilan edildi. İlk koruma alanı, yaklaşık 1.840 metre yüksekliğindeki Büyüksivri Tepesi’nin eteklerine yayılan saf sedir ormanlarından ibaretti. 1993’te sınırlar büyük ölçüde genişletildi ve Beyşehir Gölü’nün Isparta tarafında kalan kesimi de parka katıldı. Aynı yıl gölün Konya tarafındaki kısmı Beyşehir Gölü Milli Parkı olarak koruma altına alındı. Böylece Türkiye’nin en büyük tatlı su gölü, iki ayrı milli park tarafından korunur hâle geldi.

İkinci büyük değişiklik 2018’de geldi. Göl çevresindeki bazı yerleşim yerleri ve tarım arazileri park sınırlarından çıkarıldı; buna karşılık zengin dağ ekosistemleriyle bilinen Dedegöl Dağları’nın batı kesimi Kızıldağ’a eklendi. Bu düzenlemeyle parkın alanı yaklaşık 80 bin hektara ulaştı. Eski kaynaklarda farklı alan değerleri görmeniz bu yüzden şaşırtıcı değil; güncel sınırlar 2018 kararına dayanıyor.

Toroslar ile Göller Yöresi arasında

Park, Toros Dağları ile Göller Yöresi’nin buluştuğu dağlık bir arazide. Kuzey kesimleri Şarkikaraağaç ovasına, güneydoğusu Beyşehir Gölü’ne bakıyor. Göl kıyısından sedir ormanlarına, oradan Dedegöl’ün yaklaşık 3.000 metreye ulaşan zirvelerine uzanan yükseklik farkı, iklimde ve bitki örtüsünde belirgin kuşaklar oluşturuyor. Dedegöl’ün yüksek kesimleri yılın büyük bölümünde karla kaplı.

Yüzeyin altında da ayrı bir dünya var. Bölge karstik; kireçtaşı arazide yer altı suları geniş mağara sistemleri oyulmuş. Yakın çevredeki Pınargözü Mağarası, yaklaşık 15 kilometrelik uzunluğuyla Türkiye’nin en uzun mağarası olarak biliniyor. Kuyukuyu Mağarası ise 800 metreyi aşan derinliğiyle ülkenin en derin mağaraları arasında. Her ikisi de teknik donanım ve uzmanlık gerektiriyor; turistik gezilere açık değiller.

Sedirin sessizliği: flora ve fauna

Parkın simgesi Toros sediri. Onun yanında ardıç, karaçam, göknar ve meşe ormanları yer alıyor; dere boylarında daha seyrek olarak kavak, söğüt ve ıhlamur görülüyor. Orman altı ve açıklıklar da botanik açıdan zengin: Parkta 80’i aşkın tıbbi ve aromatik bitki türü kaydedilmiş ve bunların önemli bir kısmının endemik olduğu belirtiliyor. Dedegöl’ün yüksek kesimlerinde ise dağ bozkırına ve kayalıklara özgü türler öne çıkıyor.

Olgun bir sedir ormanının oluşması yüzyıllar alır; Kızıldağ’daki saf meşcereler Toros ormanlarının geçmişine açılan bir pencere.

Sedir yavaş büyüyen ve uzun yaşayan bir ağaç. Bu yüzden Kızıldağ’ın yaşlı ormanları yalnızca bir manzara değil, aynı zamanda bir zaman kaydı. Yatay uzanan dalların altında yürürken ormanın ne kadar sessiz ve serin olduğunu fark etmemek zor.

Ormanlarda tilki, kurt, çakal, yaban domuzu, porsuk ve sansar yaşıyor. Yırtıcı kuşlar parkın en dikkat çekici sakinleri arasında: kartallar, akbabalar, şahinler, doğanlar ve baykuşlar görülebiliyor. Parkın Beyşehir Gölü kıyısını da kapsaması su kuşlarını da listeye ekliyor; resmî kaynaklar parkta 180’i aşkın kuş türünün kaydedildiğini belirtiyor. Gölde sazan ve sudak gibi balıklar bulunuyor.

Yürüyüşler ve rotalar

Parkın Şarkikaraağaç tarafındaki orman içi dinlenme alanında piknik yerleri, kamp alanı, bungalovlar ve dağ evleri bulunuyor. Kısa orman yürüyüşleri için doğal başlangıç noktası burası. Daha uzun bir gün için birkaç hedef öne çıkıyor:

1. Sedir ormanlarıDinlenme alanından başlayan kısa yürüyüşler, parkın en yaşlı sedir meşcerelerinin içinden geçiyor.
2. Büyüksivri TepesiParkın en bilinen yürüyüş hedefi. Sedir ormanı içinden yükselen rota, zirvede Beyşehir Gölü’ne ve çevre dağlara açılan geniş bir manzara sunuyor.
3. Bebik VadisiGölden gelen rüzgârın ormana ulaştığı vadi; serin havası ve orman dokusuyla yürüyüş ve fotoğraf için keyifli.
4. Beyşehir Gölü kıyılarıParkın göl kıyısındaki kesimleri kuş gözlemi ve gün batımı fotoğrafı için uygun.
5. Dedegöl DağlarıDeneyimli dağcılar için uzun ve zorlu rotalar; rehber, uygun donanım ve hava durumu takibi şart.

Patikaların çoğunda belirgin işaretleme olmayabilir. Yola çıkmadan önce güncel rota bilgisini park yönetiminden ya da yerel dağcılık kulüplerinden almak, yanınızda GPS izi ve çevrimdışı harita bulundurmak iyi bir alışkanlık.

Birkaç günlük bir Göller Yöresi gezisi planlıyorsanız, Kızıldağ’ı kuzeybatıdaki Eğirdir Gölü ve Kovada Gölü Milli Parkı ile, doğudaki Beyşehir kasabası ve gölün Konya kıyısındaki tarihî yerlerle birleştirmek mantıklı bir rota oluşturuyor.

Ne zaman gidilir?

Mayıs ve haziran, havanın yürüyüş için en elverişli olduğu ve orman altı bitkilerinin çiçek açtığı aylar. Eylül ve ekim de serin, berrak günleriyle iyi bir seçim. Yaz ortasında vadi tabanları ısınıyor, ama sedir ormanının içi görece serin kalıyor. Kışın park yoğun kar alabiliyor; Büyüksivri ve Dedegöl rotaları bu dönemde kış dağcılığı deneyimi gerektiriyor. Kuş gözlemi için ilkbahar ve sonbahar göç dönemleri daha verimli.

Nasıl gidilir?

Park, Şarkikaraağaç ilçe merkezine yaklaşık 5 kilometre uzaklıkta; ilçe merkezinden sonra her tür araçla ulaşılabiliyor. Isparta’dan Eğirdir üzerinden Şarkikaraağaç’a gelen yol yaklaşık 120 kilometre, Konya’dan gelen yol ise yaklaşık 150 kilometre. Toplu taşımayla Şarkikaraağaç’a kadar gelmek mümkün, ancak parka geçmek için özel araç ya da taksi gerekiyor. Parkta çadır, karavan ve bungalov konaklaması imkânı var; otel seçenekleri ilçe merkezinde ve Beyşehir’de.

Kızıldağ, büyük bir gösteriş vaat etmiyor. Onun cömertliği başka türden: saatlerce kimseyle karşılaşmadan yürünebilen bir orman, yaşlı sedirlerin altında biriken serinlik ve ağaçların arasından her seferinde yeniden beliren o geniş, mavi göl.