ÇALIŞTAY
- Doğa – Kent Bağlamında Belgelendirme Kültürü
13.00-14.00 - Koruma ve Belgelendirme Kültürünün Neresindeyiz?
Nimet Özgönül – ODTÜ - Kent Belgelendirme: Ne Yapmalı, Nasıl Yapmalı?
Enis Rıza Sakızlı – Belgesel Sinemacılar Birliği - Dijital Üretim Çağında Kültürel Bellek ve Kültürel Bellek Kurumları
Tolga Çakmak – Hacettepe Üniversitesi
14.00-14.45 – Katkılar
14.45-15.00 – Ara
PANEL
- İzmir Kent Belleğinde Mekân-Zaman ve Birey
15.00-16.00 - Çevre Koruma Sürecinde Avukat Noyan Özkan ve Halk
Sefa Taşkın – Bergama Eski Belediye Başkanı - Hafıza Mekânlarının Korunmasında Birey, Örgütlülük ve Meydan: Kültürpark Örneği
İbrahim Arzuk – İzmir Barosu - İzmir’in Taşrasında: Bergama Çevre Mücadelesi ile Kazanılan Bellek, Yiten Bellek
Arif Ali Cangı – TBB
16.00-17.00 Katkılar
Noyan Özkan Arşivinin Bağış Töreni
Tarih: 2 Aralık 2017
Yer: Konak Belediyesi Türkan Saylan Kültür Merkezi
Düzenleyenler: Ekoloji Kolektifi Derneği, Konak Belediyesi, Türkiye Barolar Birliği Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu
Türkiye’nin doğa ve kültür değerlerini korumaya yönelik çaba ve çalışmaların devlet ve toplum boyutuyla 100 yıllık bir tarihinden söz etmek mümkündür. Kent ve doğanın korunmasına yönelik olarak devlet katındaki kurumsal hafızayı taşıyan Bakanlık arşivleri, yıllar içinde çeşitli nedenlerle tahrip olmuş ve gereken özenle kuşaktan kuşağa aktarılamamıştır.
Toplumsal alanda koruma çalışmaları ise kimi meslek odalarının ve korumacı derneklerin dirayetli çabalarıyla ilerleyebilmiştir. Kent ve doğaya dair kültürel belleğimizi kurumsal olarak arşivlemeyi, işlemeyi ve yeniden üretmeyi sağlayacak eğitim, beceri ve toplumsal birikimin henüz kıyısında sayılırız. Ancak özellikle son yıllarda, kırsal hayatın yitip gitmesine paralel olarak anlatılara, sözlü tarihe, somut olmayan kültürün korunmasına ve belgelendirilmesine yönelik kişisel çabaların teknolojik olanaklarla birlikte arttığına şahit oluyoruz. Bu çabaların belli bir sistem dahilinde toplanmadığını ve belli bir amaca yönelmediğini de kaydetmek gerekir.
Kent ve doğa koruma alanında son 40 yılda özellikle kentli meslek gruplarının ve erbaplarının çabalarının ön plana çıktığı da bir diğer gerçek. Ancak hem bu kurumların hem de mensuplarının koruma faaliyetlerine dair çalışmaları sistemli bir biçimde korunmuş durumda değil.
Koruma ve Hukuk
Türkiye’de kent ve çevre koruma alanında özellikle İzmir Çevre Hareketi Avukatları Grubu’nun yaptığı hukuki çabaların tartışmasız bir yeri ve önemi bulunmaktadır. Bu grubu oluşturan avukatların başta İzmir olmak üzere tüm Türkiye’de kültür ve doğa değerlerinin korunmasına önemli katkıları olmuştur. Bir ekip çalışmasının ürünü olan belgeler, hem 1980’li ve 90’lı yılların devlet-toplum-sermaye ilişkilerine ışık tutmakta hem de dönemin toplumsal ve kültürel ilişkilerini yansıtmaktadır. Kentsel hayatın biçimlenmesi açısından, grubu oluşturan her avukatın koleksiyon niteliğindeki belgeleri “bizi biz yapan hikâyeler” ile doludur. Bu hafızanın gelecek kuşaklara koleksiyon olarak taşınması öncelikle bu alanda faaliyet gösterenlerin sorumluluğundadır.
Bu bilinçle hareket eden ve hukuki alanda koruma faaliyetleri yürüten Ekoloji Kolektifi Derneği, kültür ve doğa korumanın bu eşsiz hafızasını temsil eden koleksiyonları “dijital arşiv” standartlarına uygun bir biçimde toplumla buluşturacak bir çalışma başlatmıştır.
Bu çalışmanın amacı, kent ve doğa korumaya yönelik kişisel koleksiyonları toplumla buluşturarak kentsel hafızanın yaşamasını sağlamaktır. Kentleri yaşatan ve yeniden üreten, bu bilgi hafızasıdır. Kentsel değerleri oluşturan dayanışma, birlikte üretme, toplumsal adalet gibi kavramları diri tutan bu hafıza, aynı zamanda mekânları yaşanabilir kılmanın da yaşamsal bir adımıdır.
İlk Adım: Noyan Özkan Arşivi ve Kütüphanesi
Kent ve doğa koruma alanında 1980’li yıllardan itibaren önemli değerler üretmiş hukukçu Noyan Özkan’ın avukatlık yaşamında ürettiği belgeler, arşivler ve dosyalar, uluslararası kütüphanecilik standartlarına uygun olarak kamuyla paylaşılması amacıyla ailesi tarafından Ekoloji Kolektifi’ne bağışlanmıştır. Meslektaşlarının yoğun katkı ve çabalarıyla korunan bu arşiv Mart 2018 sonunda dijital kütüphane dünyasında yerini alacaktır. Bu arşiv gibi paylaşılmayı ve kamusal hayatın parçası olmayı bekleyen pek çok kıymetli koleksiyonun da gün yüzüne çıkmasına vesile olması ümidiyle Noyan Özkan arşivini işlemeye başlıyoruz. Bu aynı zamanda dijital olarak kurguladığımız ve koleksiyonlar temelinde gelişecek kent ve çevre kütüphanesinin de ilk yapı taşı olacak. Uzun süredir oluşturduğumuz bu altyapı, sivil toplum alanındaki ilk dijital kütüphane örneği olacak. Dijital kültür ve doğa koruma verileri, toplumsal belleğin yeniden üretilmesinde olduğu kadar, geleceğimize ışık tutacak ortak zenginliğimizin yaratılmasında da önemli bir işlev üstlenecektir. Türkiye tarihinin kişisel koleksiyonlar temelinde bir okuması niteliğinde de olacak bu kütüphaneye fikir, bilinç ve gönüllülük temelinde her türlü katkı ortak değerlerimizin inşasının da nişanesi olacaktır.
Toplumsal Bellek, Koruma ve Kent-Doğa için Yoldayız
Bilgi ve belgelere nasıl ulaşabileceğini öğrenen, öğrenme kültürünü kurumsallaştırmış bir toplum olmak için toplumsal belleği korumanın ve geliştirmenin önemini idrak ederek yola çıkıyoruz. Bu nedenle de mekânı tek tek nesnelere indirgemeden, yaşanmışlıkları bir insan ömrüne hasretmeden, düne dair ne varsa biriktirerek, harmanlayarak ve belgeleyerek geleceğe yol alıyoruz.
Medeniyetlerin uğrağı olduğu kadar filizlendiği, kök saldığı bir coğrafyada hem köksüzlük hem de kök salmak âdettendir. Pergamon uygarlığının topraklarında ilk kütüphaneye harç taşıyanlar belki de bugün dijital çağın ilk ateşçileriydi. Kökleri ve köksüzlükleri de bundandır. Bu kuşaklar, uygarlıklar, değerler arasında taşıyıcılık açısından belge ve bilginin ne anlama geldiğini artık tüm dünya idrak etmiş durumda. Belleğin icat edildiği popüler çağda, kültürel doğa ve kent belleğinin taşıyıcısı olacak hukuki zeminler için yoldayız.
İlkeler
Çağımız; bilginin hızla metalaştığı, meta kültürü üzerinden birey, toplum ve kültür öğelerinin yeniden dizildiği ve âna sıkışmış bir çağ. Bilgiyi kurumsallaştırmayı, üretmeyi ve yeniden üretmeyi kavrayan toplumların ise dünyayı yeniden ve yeniden belirledikleri bir çağ bu. Bu anlamda bilginin toplumsallaşması yalnızca metalaşarak gerçekleşmiyor. Kamusal pek çok bilgi üretme biçimi de mümkün. Egemen meta kültürüne karşı, bilginin toplumsal bir değer olarak paylaşıldığı, dayanışma ve bilgelik ürettiği bir toplum için çaba sarf edenler olarak bilgiyi daha iyi bir yaşam için kullanabiliriz. Bu anlamda kişisel pratiklerin ürünü olan belgelere bu gözle de bakmak mümkün. Kültürel kentsel kimliğin oluşumunda bu dayanışmacı kolektif ruhun bir ahlak yaratma potansiyeli olduğuna da inanıyoruz. Bir yazı, bir fotoğraf, bir video asla yalnızca sayılardan ve rakamlardan ibaret değildir. Bu nedenle kamusal amaçlarla oluşturulması düşünülen bu dijital kütüphanenin, yine kamusal amaçlarla kullanılmasını ve nitelikli kamusal bilgi üretimine vesile olmasını umuyoruz.
Paydaşlar
Bu etkinlik Ekoloji Kolektifi Derneği, Türkiye Barolar Birliği Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu ve Konak Belediyesi iş birliğiyle gerçekleştirilmektedir.
Program
Noyan Özkan arşivinin dijital kütüphanecilik standartlarında kamuyla buluşturulmasına başlanması vesilesiyle gerçekleştireceğimiz etkinliğe hepinizi bekliyoruz.
İki bölümden oluşan etkinliğin panel kısmında, İzmir’in kent kültürünün şekillenmesinde önemli rol oynayan aktörlerin koruma bilinciyle yürüttüğü hukuki çabalara, değerlerine ve bugünkü kent kimliğinin şekillenmesinde koruma bilincinin anlamına odaklanılacak; bu kimliğin oluşmasında mekân, zaman ve belgelendirmenin toplumsal ve bireysel oluşum aşamalarına vurgu yapılacaktır.
Çalıştayda ise Türkiye’deki koruma kültürü dünyadaki gelişmelerle birlikte ele alınacak; müze, arşivleme, belgelendirme alanlarında artan ilginin pratik toplumsal yaşamda karşılığını bulabilmesinin yol ve yöntemleri tartışılacaktır. Bu bağlamda çalıştayda ortaya konulan fikirlerin ve tartışma başlıklarının bir yandan toplumsal ve kentsel belleğin sürekliliğine katkı sağlaması, diğer yandan da ekoloji ve kent alanında çalışan toplumsal grupların, kişilerin koleksiyonlarının görünür olmasına vesile olması amaçlanmaktadır.
Birlikte olmak umuduyla…
Kaynak: 1
