Ana Sayfa Bilim Boeing’in Starliner kapsülü astronotları en erken 2028’de taşıyacak

Boeing’in Starliner kapsülü astronotları en erken 2028’de taşıyacak

Dünya'nın üzerinde Uluslararası Uzay İstasyonu'nun Harmony modülüne kenetlenmiş Boeing Starliner kapsülü
Starliner, 2024'teki Mürettebatlı Uçuş Testi sırasında istasyona kenetli. Görsel: NASA

Boeing’in uzun süredir sorunlarla boğuşan uzay kapsülü Starliner, insanlı uçuşlara geri dönecek; ancak bunun için 2028 yılını beklemek gerekecek. NASA’nın 28 Eylül’de yaptığı açıklamaya göre kapsül, önce bu yılın aralık ayında ya da ocak 2027’de Uluslararası Uzay İstasyonu’na (UUİ) insansız bir test uçuşu gerçekleştirecek. Astronotlu ilk sefer ise büyük olasılıkla 2028’in ortalarında yapılacak. Bu takvim, üç test uçuşunda da ciddi aksaklıklar yaşayan bir araca NASA’nın hâlâ güvendiğini gösteriyor.

Üç uçuş, üç sorunlu deneyim

Starliner’ın hikâyesi 2019’un aralık ayında, Orbital Flight Test (OFT) adlı insansız görevle başladı. Kapsül, yerleşik zamanlama sistemindeki bir arıza yüzünden yanlış yörüngede kaldı ve uzay istasyonuna hiç ulaşamadı. Mayıs 2022’deki OFT-2 görevinde istasyona kenetlenmeyi başardı; ne var ki bu kez de yörünge manevra ve yönelim kontrol iticilerinden ikisi devre dışı kaldı.

Asıl kritik sınav Haziran 2024’teki Crew Flight Test (CFT) oldu. NASA astronotları Suni Williams ve Butch Wilmore’u 10 günlük bir görev için istasyona götürmesi planlanan kapsül, roketten ayrıldıktan kısa süre sonra helyum sızıntıları yaşadı ve 28 reaksiyon kontrol iticisinden beşi çalışmayı bıraktı. Starliner yine de istasyona güvenle ulaştı, fakat NASA astronotları aynı araçla Dünya’ya geri göndermeyi göze alamadı. Kapsül Eylül 2024’te boş olarak dönerken Williams ve Wilmore altı ay daha yörüngede kaldı ve ancak ertesi mart ayında SpaceX’in Crew Dragon kapsülüyle eve dönebildi. NASA, CFT’yi bu yılın şubat ayında en ciddi kaza kategorisi olan “A Tipi olay” olarak sınıflandırdı.

Sızıntıların ve itici arızalarının kaynağı bulundu

NASA yetkilileri, Boeing ile ortak çalışan ekibin CFT’deki sorunların kökenine indiğini söylüyor. Helyum sızıntılarının nedeni, Starliner’ın itki sisteminde oksitleyici olarak kullanılan nitrojen tetroksite maruz kalan valf contalarının zamanla bozulması olarak belirlendi.

NASA’nın Alçak Dünya Yörüngesi Programı yöneticisi Dana Weigel, basın toplantısında bu nedenle conta malzemesinin değiştirildiğini ve toleransın geniş tarafında kalan contaların seçildiğini belirtti. Weigel’e göre Boeing bu değişikliklerin tamamını Starliner-1 aracına şimdiden uygulamış durumda.

Mürettebat modülündeki itici arızasının kaynağı ise korozyon çıktı. Weigel, sorunun artık hidrazin yakıtının atmosferdeki karbondioksitle temas etmesinden kaynaklandığını, Boeing’in bu nedenle hidrazini boşaltma ve iticileri dış ortamdan yalıtmak için sürekli bir temizleme akışı uygulama prosedürleri geliştirdiğini açıkladı.

İki uçuş arasında neden bu kadar uzun bir ara var?

İnsansız Starliner-1 uçuşuyla astronotlu Starliner-2 görevi arasında yaklaşık bir buçuk yıllık bir boşluk bulunuyor. Bunun nedeni, planlanan iyileştirmelerin tamamının ilk uçuşta test edilmeyecek olması. NASA’nın yazılı açıklamasına göre Starliner-1’in ardından servis modülü itici valf tasarımındaki değişiklik tamamlanacak; ayrıca mürettebat modülüne yeni iticiler ve bataryalar takılacak, paraşüt sisteminde de performans ve güvenilirliği artırmaya yönelik küçük değişiklikler yapılacak. Tüm bu adımlar aracın sertifikasyonu için gerekli görülüyor.

Komutan belli oldu

NASA, Starliner-2 görevinin komutanlığını deneyimli astronot Woody Hoburg’un üstleneceğini duyurdu; diğer mürettebat üyeleri henüz açıklanmadı. Hoburg basın toplantısında araca duyduğu güveni şu sözlerle dile getirdi: “Pek çok farklı hava aracı uçurdum ve şunu söyleyebilirim: Starliner tam bir pilot aracı. Mürettebata olağan dışı durumlara müdahale edebilecek gerçek yetenekler sunuyor. Bu yetenekler CFT sırasında sınandı; uzman uçuş kontrol ekibimizle birlikte Starliner’ın manuel kontrol kabiliyetleri, çok sayıda itici arızasına rağmen güvenli bir kenetlenme sağlamada belirleyici oldu.”

Yeni bir roket ve 359 milyon dolarlık fatura

Boeing’in NASA ile ticari mürettebat sözleşmesi şu an Starliner-6’ya kadar uzanıyor. Starliner-1’den Starliner-4’e kadar olan görevler, önceki üç test uçuşunda olduğu gibi United Launch Alliance’ın (ULA) Atlas V roketiyle fırlatılacak. Ancak Atlas V’nin üretimi sona erdi ve roket emekliliğe hazırlanıyor. Bu nedenle Starliner-5 ve Starliner-6, ULA’nın yeni roketi Vulcan Centaur ile yola çıkacak.

Sorun şu ki Vulcan henüz insanlı uçuşlar için sertifikalandırılmış değil ve bu da ek çalışma gerektiriyor. Maliyetin bir kısmını NASA üstlenecek. Weigel, iticiler dâhil tüm araç iyileştirmeleri ile Vulcan sertifikasyonunun toplam 359 milyon dolara mal olacağını açıkladı.

SpaceX yarışta çok önde

NASA, 2014’te hem Boeing’e hem de SpaceX’e ticari mürettebat sözleşmesi vermişti. SpaceX kendi insanlı test uçuşunu 2020’de başarıyla tamamladı ve şu anda NASA için 12. operasyonel astronot görevini tamamlamak üzere; Crew-13 görevi 1 Ekim Perşembe günü fırlatılacak. Buna karşın NASA, uzay istasyonuna ulaşım için tek bir şirkete bağımlı kalmamak adına Starliner’a yatırım yapmayı sürdürüyor.

Starliner haberi, ticari mürettebat cephesindeki başka gelişmelerin hemen ardından geldi. NASA 19 Eylül’de SpaceX’e, 2030’a kadar fırlatılması beklenen Crew-15, Crew-16 ve Crew-17 görevleri için 946 milyon dolarlık ek sözleşme verdi. SpaceX ise aynı dönemde Crew Dragon’u ve Falcon 9 roketini emekliye ayırmayı, tüm uzay uçuşu ihtiyaçlarını tamamen yeniden kullanılabilir dev roketi Starship ile karşılamayı planlıyor. Bu hedef pek de uzak görünmüyor: Starship, 28 Eylül’de ilk kez yörüngeye ulaştı ve 100 bin uyduluk Starlink V3 takımyıldızının ilk 26 uydusunu yörüngeye bıraktı.

Bundan sonra ne olacak?

Önümüzdeki aylarda gözler Starliner-1 uçuşunda olacak. Kapsül aralık ya da ocak ayında uzay istasyonuna sorunsuz gidip dönerse Boeing, servis modülü ve mürettebat modülündeki kalan değişiklikleri tamamlayıp sertifikasyon sürecine odaklanacak. Her şey yolunda giderse Woody Hoburg ve ekibi 2028’in ortasında Starliner’ın ilk operasyonel insanlı görevine çıkacak. Ancak aracın geçmişi, bu takvimin de kaymaya açık olduğunu hatırlatıyor.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.