Zeytin ağacı sayısı artıyor, fakat zeytin üretimi düşüyor!
Bu sayı, İspanya’dan sonra dünyanın en büyük ikinci zeytin ağacı varlığına sahip ülke olduğumuzu gösteriyor; ancak üretimdeki gerileme, sektörde ciddi sorunlar olduğunun da habercisi. Bu sorunlardan biri, küresel iklim değişikliğine bağlı olarak üretimde yaşanan düşüş. Uzmanlar ikinci bir soruna daha dikkat çekiyor: Verilen teşviklerin ne kadar doğru kullanıldığı. Zeytin ve Zeytinyağı Rekoltesi Ulusal Resmî Tespit Heyeti’nin raporuna göre tane zeytin üretiminde geçen yıla göre yüzde 5, zeytinyağında ise yaklaşık yüzde 16 gerileme var. Ayvalık’ta bu yıl 11.si düzenlenen Zeytin Hasat Günleri’nde bu konu da gündeme getirildi. Ali Ekber Yıldırım, ağaç başına 2 kilogram daha az verim alındığını belirterek “Ya ağaç yok ya da dikilen ağaçlar için doğru yer seçilmedi. Mesela Antakya’ya Gemlik dikildi…” diyerek görüşlerini dile getirdi. Zeytin ağacı varlığını artırmak için 2005 yılında zeytin dikecek üreticiye dönüm başına destek uygulaması başlatılmıştı. Zeytin diken üreticiye önce dönüm başına 30 YTL, daha sonra 250 YTL teşvik ödenmeye başlandı. 2007 başında ise destek Gemlik ve Ayvalık türleriyle sınırlandırıldı. Ardından kaliteli olmadığı gerekçesiyle Gemlik zeytinine verilen destek 45 YTL’ye çekildi. Sonuçta şu iki sorunun yanıtlanması gerekiyor: Doğru çeşit seçildi mi? Doğru yere dikildi mi?
Bugün üretici ülkeler arasında en pahalı zeytinyağını Türkiye’deki tüketici yiyor. Bu da üretimde planlama eksikliğinin acilen sorgulanması gerektiğini gösteriyor. Türkiye, zeytinyağı üretiminde İspanya, İtalya, Yunanistan ve Suriye’nin ardından 5. sırada bulunuyor. Zeytinyağı tüketiminin ancak son yıllarda başarılı bir tanıtım atağıyla arttığı ülkemizde, fiyatların bu kadar yüksek seyretmesi nedeniyle talebin azalabileceği endişesi dile getiriliyor.
Zeytini kendi coğrafyasında zeytinyağına dönüştürmek hedefiyle 2008 yılında Anadolu Zeytinyağı projesini başlatan Nar Gourmet, Sanayi Bakanlığının SAN-TEZ hibesi ve Ankara Üniversitesinin bilimsel desteğiyle 2 yıl önce hayata geçirdiği mobil zeytinyağı ünitesiyle Anadolu’yu dolaşarak zeytini tarlada zeytinyağına dönüştürüyor. Nar Gourmet Genel Müdürü Samir Bayraktar ile Ayvalık Mutluköy’de tırı gezdik ve zeytinin 1 saat gibi kısa bir sürede soğuk sıkma yöntemiyle nasıl zeytinyağına dönüştüğünü izledik. 12 Ekim’de Mersin Silifke’den yola çıkan tırın sırasıyla Hatay, Kilis, Gaziantep ve Antalya’dan sonra 6 Kasım’da Ayvalık’a vardığını belirten Bayraktar, “Amacımız bir yandan da Türkiye’deki bölgelerin zeytin gen kaynaklarını bilimsel olarak ortaya çıkarmak. Türkiye’de tescil edilen 90 adet zeytin çeşidinin yalnızca %10’u ekonomik bir değer taşıyor. Bu da bir tır sayesinde mobil hâle gelen zeytinyağı işleme tesisinin, her bölgenin mahsulünden yüksek kaliteli zeytinyağı elde edebilme açısından önemini daha da ortaya koyuyor” dedi. Yeni hasat döneminde Mardin Halhalı, Kilis, Hatay Savrani, Mersin Sarıulak, Mersin Silifke, Antalya Tavşan Yüreği, Antalya Beylik, Muğla Memecik, Aydın Memecik, Manisa Uslu ve Balıkesir Ayvalık zeytinyağlarının sofralardaki yerini alması hedefleniyor.
Türkiye “Slow Olive”ın önderliğine soyundu…
Zeytin ve zeytinyağı konusundaki çalışmaların uluslararası düzeyde yürütülmesi için oluşturulan Slow Olive’ın ilk toplantısının gelecek yıl nisan ayında zeytinin anayurdu Mardin’de yapılacağı bildirildi. Slow Food Uluslararası Konsey Üyesi ve Fikir Sahibi Damakların Başkanı Defne Koryürek, “Slow Food dünyasında ‘Zeytin ve zeytinyağının merkezi Türkiye olmalıdır’ diye düşünüyoruz. Gen kaynaklarımızın zenginliği ile bunu hak ettiğimizi düşünüyoruz” dedi.
