Toprakların ana kayadan gelişmesi fiziksel ve kimyasal ayrışmanın yanı sıra biyolojik etkinlik de gerektiren uzun süreli bir işlemdir. Toprakların ve özelliklerinin çok çeşitli oluşu, toprak oluşum etkenleri olan ana madde, iklim, canlı organizmalar, topoğrafya ve zamanın bir fonksiyonudur.
Ana kaya üzerindeki ilk etki, sıcaklık değişimlerinden kaynaklanan ve büyük ölçüde mekanik olan çatlama ve ufalanmadır. Kaya kırıldığında, atmosfere maruz kalan toplam yüzey alanı artar. Su, oksijen, karbondioksit ve çeşitli asitlerin kimyasal etkisi kaya parçalarının büyüklüğünü daha da azaltır ve ortaya çıkan birçok parçacığın kimyasal bileşimini değiştirir. Sonunda mikroorganizma etkinliği ile yüksek yapılı bitki ve hayvanlar, ayrışmış kaya materyaline organik madde katar ve gerçek bir toprak oluşmaya başlar.
Buna göre toprak oluşum fonksiyonu şöyle ifade edilir:
Bütün bu toprak oluşturucu etkenler sürekli olarak etki hâlinde olduğundan, toprak oluşum işlemi de süreklidir. Eldeki bilgiler, bugün ürün yetiştirmek için bağımlı olduğumuz toprakların gelişmesi için yüzlerce, hatta binlerce yıl gerektiğini göstermektedir. Bu bakımdan, insan ömrü ile ölçüldüğünde toprağı yenilenemez bir kaynak olarak kabul edebiliriz. Dolayısıyla topraklarımızın; üretkenliklerini büyük ölçüde azaltan ve doğanın yüzlerce yıllık emeğini kısa sürede yok edebilen tahripkâr aşındırıcı güçlere ve besin tükenmesine karşı korunması büyük önem taşımaktadır.
Kaynak: tarimorman.gov.tr
