Tek Kan Testiyle 50’den Fazla Kanser: Galleri’de Son Durum

Sağlık · Kanser Araştırmaları

Galleri adlı test, kandaki küçük DNA parçacıklarından 50’den fazla kanser türünü yakalamayı vaat ediyor. Dünyanın en büyük denemesinden gelen sonuçlar hem umut veriyor hem de önemli soru işaretleri bırakıyor.

Kanser çoğu zaman sessiz ilerler. Belirti verdiğinde ise pek çok hasta için iş işten geçmiş olur: Hastalık yayılmış, tedavi seçenekleri daralmıştır. Onkologların onlarca yıldır peşinde olduğu hayal basittir: Hastalığı daha hiçbir şikâyet yokken, sıradan bir kan tahliliyle yakalamak.

Amerikan biyoteknoloji şirketi Grail’in geliştirdiği Galleri testi, bu hayale şimdiye kadar en çok yaklaşan girişimlerden biri. Tek bir tüp kandan 50’den fazla kanser türünün izini sürebilen test, son iki yılda art arda açıklanan büyük araştırmalarla bilim dünyasının gündeminin merkezine oturdu.

Test nasıl çalışıyor?

Tümörler büyürken ölen hücrelerinden kana küçük DNA parçacıkları bırakır. Galleri, kandaki bu serbest dolaşan DNA’yı inceler ve kanser hücrelerine özgü kimyasal “imzaları”, yani metilasyon desenlerini arar. Makine öğrenmesiyle eğitilmiş bir algoritma, bu desenlere bakarak hem kanser sinyali olup olmadığına hem de sinyalin büyük olasılıkla hangi organdan geldiğine karar verir.

1. Kan alınırSıradan bir tahlil gibi koldan tek tüp kan alınır.
2. DNA ayrıştırılırKandaki serbest DNA parçacıkları laboratuvarda ayrılır ve dizilenir.
3. İmzalar okunurAlgoritma, kansere özgü metilasyon desenlerini arar.
4. Sonuç ve kaynakSinyal varsa test, kanserin büyük olasılıkla hangi organdan kaynaklandığını da bildirir. Kesin tanı için görüntüleme ve biyopsi gerekir.

Kuzey Amerika’dan ilk büyük sonuçlar

Testi geniş kitlelerin gündemine taşıyan, Ekim 2025’te Berlin’deki Avrupa Tıbbi Onkoloji Derneği (ESMO) Kongresi’nde sunulan PATHFINDER 2 çalışması oldu. ABD ve Kanada’da yaklaşık 25.000 yetişkin bir yıl boyunca izlendi. Katılımcıların yaklaşık yüzde 1’inde test pozitif çıktı. Bu kişilerin yüzde 62’sinde kanser tanısı doğrulandı. Negatif sonuç alanların ise yüzde 99’undan fazlasında kanser olmadığı doğru biçimde belirlendi.

Asıl dikkat çeken ayrıntı, testin yakaladığı kanserlerin yaklaşık dörtte üçünün bugün hiçbir tarama programı bulunmayan türler olmasıydı: yumurtalık, karaciğer, mide, mesane ve pankreas kanseri gibi. Galleri, meme, bağırsak ve rahim ağzı kanseri taramalarına eklendiğinde saptanan kanser sayısı yedi kat arttı.

“Test, kanserin erken evrede tespit edilmesini sağlayarak başarılı tedavi veya tamamen iyileşme şansını artırabilir.”Dr. Nima Nabavizadeh, Oregon Sağlık ve Bilim Üniversitesi, PATHFINDER 2 baş yazarı

Büyük sınav: 142 bin kişilik İngiltere denemesi

PATHFINDER 2 testin kanser bulabildiğini gösterdi. Ancak asıl soru başkaydı: Erken yakalamak, insanların hayatını gerçekten uzatıyor mu? Bu soruya yanıt arayan ilk randomize kontrollü çalışma, İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) bünyesinde yürütülen NHS-Galleri denemesi oldu.

Yaşları 50 ile 77 arasında değişen 142.250 gönüllü rastgele iki gruba ayrıldı. Bir gruba üç yıl boyunca her yıl Galleri testi uygulandı, diğer grup standart bakım aldı. Tam sonuçlar 30 Mayıs 2026’da Amerikan Klinik Onkoloji Derneği’nin (ASCO) yıllık toplantısında açıklandı. Tablo karışıktı.

Denemenin birincil hedefine ulaşılamadı. Araştırmacılar, evre III ve IV kanser tanılarının toplamında anlamlı bir azalma bekliyordu. Evre IV tanıları belirgin biçimde düştü, ancak özellikle ilk tarama turunda evre III tanıları arttı ve iki etki birbirini dengeledi.

İkincil sonuçlar ise daha umut vericiydi. Önceden belirlenen 12 ölümcül kanser türünde evre IV tanıları ikinci turda yüzde 22, üçüncü turda yüzde 26 azaldı. Erken evre (I–II) tanılar yüzde 16 arttı. Kanserin acil servise başvuru sırasında fark edilmesi yüzde 25 azaldı. Test pozitif çıkan her iki kişiden birinde kanser doğrulandı ve kanserin kaynağı yüzde 92,5 oranında doğru tahmin edildi.

Pek çok kanserde evre IV tanı ile daha erken bir tanı arasında hastanın geleceği açısından gerçek bir uçurum var.Prof. Charles Swanton, göğüs onkoloğu, ASCO 2026 değerlendirmesinden

Bilim insanları neden temkinli?

Uzmanların temel itirazı, erken tanının kendiliğinden daha uzun yaşam anlamına gelmediği. Bazı kanserler, kişinin hayatını hiç etkilemeden yıllarca yavaş ilerler. Bunları yakalamak, gereksiz ameliyat ve tedavilere yol açabilir. Tıp literatüründe buna “aşırı tanı” deniyor.

“Galleri testiyle sağlanan erken teşhisin ölüm oranlarını gerçekten düşürüp düşürmediğini görmek için ölüm oranını temel alan randomize çalışmalara ihtiyaç var.”Prof. Clare Turnbull, Londra Kanser Araştırma Enstitüsü

Cancer Research UK’den Naser Turabi de benzer bir uyarıda bulunuyor: “Bazı kanserler kişinin hayatını etkilemeden yıllarca ilerleyebilir. Bu nedenle aşırı teşhisten kaçınmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.” Grail yöneticisi Sir Harpal Kumar ise tabloyu farklı bir açıdan görüyor: “Kanserden ölen insanların büyük çoğunluğu, hastalık çok geç fark edildiği için hayatını kaybediyor. Amacımız, teşhisi tedavinin çok daha etkili ve tamamen iyileştirici olabileceği erken döneme çekmek.”

Bundan sonra ne olacak?

1. Ekim 2025PATHFINDER 2 sonuçları ESMO Kongresi’nde açıklandı.
2. 29 Ocak 2026Grail, Galleri için FDA’ya pazar öncesi onay (PMA) başvurusu yaptı.
3. 30 Mayıs 2026NHS-Galleri denemesinin tam sonuçları ASCO’da sunuldu. Birincil hedefe ulaşılamadı, ancak ileri evre tanılar azaldı.
4. 23 Eylül 2026FDA danışma kurulu, testin faydalarının risklerinden ağır bastığı yönünde 7’ye 2 oy kullandı (1 çekimser). Etkinlik oylaması 6’ya 4, güvenlik oylaması oy birliğiyle sonuçlandı.
5. Önümüzdeki aylarFDA’nın nihai kararı bekleniyor. Kurum, danışma kurulunun önerisine uymak zorunda değil. İngiltere’de testin NHS’de yaygın kullanımına ilişkin karar Birleşik Krallık Ulusal Tarama Komitesi’nde.

Galleri’nin hikâyesi, modern tıbbın en zor sorularından birini özetliyor: Bir şeyi erken görmek, onu yenmek için yeterli mi? NHS-Galleri denemesinin katılımcıları izlenmeye devam ediyor. Ölüm oranlarına ilişkin veriler geldiğinde bu soruya çok daha net bir yanıt verilebilecek.