18 Penguen Türünün Yok Olma Riski ve Fotoğrafları

Güzel. İlham verici. Tehdit altında.

Protect A Penguin (Bir Pengueni Koru) kampanyamızın sloganındaki ilk kelime kendini açıklıyor. Kalbiniz bir beton mikseri kadar katı olsa bile, soğuğa göğüs geren bir İmparator Penguen yavrusunu ya da Küçük Penguen’in canlı mavi tüylerini bir an görmek, sizi eritmeye yetecektir.

İlham verici mi? Bu gezegende hayatta kalmayı penguenden daha iyi temsil eden bir canlı var mı? Bu dikkat çekici kuşlar, evrimleri boyunca dünyanın en zorlu deniz ortamlarında yaşamlarını sürdürmelerini sağlayan sayısız inanılmaz uyum geliştirdiler. Deniz suyu içebilir, -60 °C (-76 °F) gibi düşük sıcaklıklarda hayatta kalabilirler ve son derece çevik yüzücülerdir. Birçoğu sandığımızdan daha hızlı yüzebilir.

Ancak türlerin çoğu aynı zamanda tehdit altındadır. Penguenler yaşadıkları ortama son derece iyi uyum sağlamıştır; fakat bu özellikleri geliştirmeleri milyonlarca yıl sürmüştür. İklim değişikliği ve doğadaki hızlı dönüşüm, penguen türlerinin yarısından fazlasını nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor.

Peki nesli tükenmekte olanlar hangileri?

BirdLife, IUCN Kırmızı Listesi için dünyadaki kuşların durumunu resmî olarak değerlendiren kuruluştur. BirdLife, dünyadaki tüm kuş türlerinin küresel durumunu değerlendirmek için en yeni verileri düzenli olarak derleyip gözden geçiriyor. 2016’daki kapsamlı Kırmızı Liste güncellemesinde penguenlere ilişkin değerlendirmeler, Global Penguin Society’nin finanse ettiği bir çalıştayda yeni kurulan IUCN Penguen Uzman Grubu’nun (PSG) bilgi ve deneyimlerinden yararlanılarak yapıldı. Her türün tehdit düzeyi; yayılış alanı, birey sayısı ve azalma hızı gibi ölçütlere göre gözden geçirilip güncellendi. Yedi tehdit düzeyi (artan ciddiyet sırasıyla) şöyledir: ASGARİ ENDİŞE, TEHDİDE YAKIN, HASSAS, TEHLİKE ALTINDA…

Dünyadaki 18 penguen türü hakkında daha fazla bilgi edinmek, nerede yaşadıklarını ve hangilerinin en çok tehlikede olduğunu öğrenmek için okumaya devam edin.

AVUSTRALYA & YENİ ZELANDA (ALTI TÜR)

Sarı Gözlü Penguen Megadyptes antipodes

Tehdit durumu: Tehlike Altında

Kaç tane kaldı? 3.400

İlginç bilgi: Maori dilindeki ‘Hoiho’ adıyla da bilinir; bu ad ‘gürültücü’ anlamına gelir. Yuvasına fazla yaklaşırsanız, kulakları çınlatan trompet sesini andıran çağrısı bu adı neden aldığını size hatırlatacaktır.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Karada, Güney Ada’daki istilacı türler (kakım, gelincik, yabani kedi) önemli yırtıcılardır. Denizde ise pek çok bireyin balık ağlarına takılıp boğulduğundan şüpheleniliyor. Bu tehdit altındaki türün azalmasını durdurmak için istilacı türleri yok etme ve bitki örtüsünü restore etme programları sürüyor.

Snares Pengueni Eudyptes robustus

Tehdit durumu: Hassas

Kaç tane kaldı? 63.000

İlginç bilgi: Tepeli penguenlerden olan bu tür, adını Yeni Zelanda’nın 200 km güneyindeki küçük bir ada grubu olan Snares Adaları’ndan alır. Burası türün tek üreme alanıdır ve yayılış alanı çok küçük olduğundan, tek bir olay (fırtına veya petrol sızıntısı gibi) türün tehdit durumunu kolayca Tehlike Altında ya da Kritik Tehlikede düzeyine yükseltebilir.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Snares Adaları istilacı yırtıcılardan arınmış olsa da çevrede büyük bir kalamar balıkçılığı yapılıyor; bu da penguenleri besin için insanlarla rekabete sokuyor.

Kraliyet Pengueni Eudyptes schlegeli

Tehdit durumu: Tehdide Yakın

Kaç tane kaldı? 1.700.000

İlginç bilgi: Tepeli penguenler arasında beyaz yüzlü olan tek türdür. Kraliyet Pengueni, benzerlikleri nedeniyle bazen Makarna Pengueni’nin bir alt türü olarak kabul edilir.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Kraliyet Pengueni’nin karada yaşayan doğal düşmanı yoktur. Yalnızca Yeni Zelanda ile Antarktika arasında yer alan, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki kayalık Macquarie Adası’nda ürer; ada siyasi olarak Avustralya’nın Tazmanya eyaletine bağlıdır. Tür şu anda adada gelişiyor olsa da sınırlı yayılış alanı, kirlilik, iklim değişikliği ve aşırı avlanma gibi gelecekteki tehditlerin hızla tırmanabileceği anlamına geliyor.

 

Sorguçlu Penguen Eudyptes sclateri

Tehdit durumu: Tehlike Altında

Kaç tane kaldı? 150.000

İlginç bilgi: Bir anime hayranıysanız bu kuşu Neon Genesis Evangelion’daki Pen Pen karakterinden tanıyabilirsiniz; ancak karakterin pençeleri olduğu düşünülürse bu, bilimsel doğruluğun bir göstergesi sayılmaz.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Veri eksikliği nedeniyle kesin bir şey söylemek zor; ancak tür hızla azaldığı için nedenleri bulmaya yönelik araştırmalar yapılmalı. Üreme alanları güvende olduğundan sorunun büyük olasılıkla denizde, okyanusların ısınması veya balıkçılıkla rekabet nedeniyle ortaya çıktığı düşünülüyor.

Küçük Penguen Eudyptula minor

Kaç tane kaldı? 469.760

İlginç bilgi: Boyu yalnızca 33 cm olan bu çarpıcı mavi kuş, dünyanın en küçük pengueni. Başkent Wellington gibi Yeni Zelanda’nın kentsel bölgelerinde koloniler kurmuştur.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Küçük Penguen’in şehir hayatına olan alışılmadık ilgisi, bazı tuhaf tehditlerle karşılaşmasına yol açıyor: Örneğin bu sevimli kuşlar araba altında kalmasın diye penguen geçidi tabelaları konulmuştur.

Fiordland Pengueni Eudyptes pachyrhynchus

 

Tehdit durumu: Hassas – Tehlike Altında

Kaç tane kaldı? 5500-7000

İlginç bilgi: Küçük Penguen bazen Yeni Zelandalıların kapı önünde bile görülebilirken, bu ürkek türü görmek için Güney Ada’nın uzak ve engebeli yağmur ormanlarına bir yolculuk yapmanız gerekecek. Yerel olarak, bir Maori tanrısından esinlenen Tawaki adıyla da bilinir. Mitolojiye göre Tawaki’nin tanrı olduğu, “sıradan giysilerini bir kenara atıp şimşeği kuşanana kadar” anlaşılmamıştı. Fiordland Pengueni’nin şimşeği andıran tepeliğine bir göz atın; belki siz de benzerliği fark edersiniz.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Sıçanlar ve kakımlar da dâhil olmak üzere karada yaşayan memeliler, yumurta ve civcivleri öldürdükleri için önemli bir tehdittir. Kısmen bu nedenle, kısmen de balık ağlarına takılma gibi denizdeki tehditler yüzünden tür yalnızca on yılda %30 geriledi.

 

GÜNEY OKYANUSU ADALARI (ÜÇ TÜR)

Makarna Pengueni Eudyptes chrysolophus

Tehdit durumu: Hassas

Kaç tane kaldı? 10 milyondan fazla

İlginç bilgi: Makarna Penguenleri milyonlarca bireyden oluşan büyük üreme kolonileri kurduğundan, bu türün komşularıyla geçinememesiyle ün salmış olması şaşırtıcı değil. Kötü huyuyla bilinen bu tür, bölge anlaşmazlıklarını sert gaga dövüşleri ve kanat çırpışlı kavgalarla çözer.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Birbirlerinden başka mı? Sayılarının çok olmasına rağmen bu penguenin geleceği hiç de güvende değil. Üreme popülasyonları azalıyor: Artan kürklü fok popülasyonları hem Makarna Penguenlerini avlıyor hem de üreme alanlarına erişimi engelleyerek koloni büyümesini sınırlıyor; koloniler boyunca istilacı türler ve hastalık salgınları da görülüyor.

 

Güney Kaya Sıçrayan Penguen Eudyptes chrysocome

Tehdit durumu: Hassas

Kaç tane kaldı? 2.500.000

İlginç bilgi: Kaya Sıçrayan Penguen (Rockhopper), ötüşlerindeki, beslenme davranışlarındaki ve moleküler düzeydeki farklılıklar nedeniyle 2008’de BirdLife tarafından Kuzey ve Güney olmak üzere iki ayrı türe ayrıldı.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Campbell Adası ve Falkland (Malvinas) Adaları’ndakiler gibi birkaç popülasyon, ^20. yüzyılda büyük çaplı ve uzun süreli çöküşler yaşamıştır. Nedenleri tam olarak açık olmasa da iklim değişikliğinin, hem besin kaynaklarını hem de üreme kolonilerini vuran fırtınaların sıklığını etkileyen temel etken olduğuna inanılıyor.

Kuzey Kaya Sıçrayan Penguen Eudyptes moseleyi

 

Tehdit durumu: Tehlike Altında

Kaç tane kaldı? Bilinmiyor

İlginç bilgi: Birbirlerine benzeseler de Kuzey ve Güney Kaya Sıçrayan Penguenlerini ayırt etmenin kolay bir yolu var: Kuzeydekilerin “kaş tüyleri” daha uzun ve daha gösterişlidir.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Görece yakın zamanda ayrı bir tür olarak kabul edilen bu penguenin sayıları ve üreme davranışları hâlâ iyi bilinmiyor; izleme projeleri sürüyor. Küresel popülasyonun %85’i uzak Gough ve Tristan da Cunha adalarıyla sınırlı olduğundan, petrol sızıntısı veya fırtına gibi tek bir olay bile türün geleceği için felaket olabilir.

AFRİKA

Afrika Pengueni Spheniscus demersus

Tehdit durumu: Tehlike Altında

Kaç tane kaldı? 50.000

İlginç bilgi: Afrika’nın tek yerli penguen türü olan bu kuş, eşek anırmasını andıran sesi nedeniyle “Jackass Penguen” olarak da bilinir.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Yumurta toplama tarihsel bir tehditti: 1900-1930 yılları arasında 13 milyon yumurta toplandı. 1960’lara gelindiğinde nüfus yalnızca 300.000’e düşmüştü. Bu sayı, türün tercih ettiği av olan sardalya ve hamsinin aşırı avlanması nedeniyle daha da azaldı. BirdLife Güney Afrika, şimdi balık bakımından zengin suların yakınında yeni koloniler kurarak penguenleri avlarıyla yeniden buluşturmaya çalışıyor.

ANTARKTİKA (BEŞ TÜR)

 

İmparator Penguen Aptenodytes forsteri

Tehdit durumu: Tehdide Yakın

Kaç tane kaldı? 595.000

İlginç bilgi: En büyük, en ağır ve en ünlü penguen türü olan İmparator Penguen, Antarktika kışında üremeye cesaret edebilen tek türdür. Bu dönemde yüzlerce kuş bir araya gelerek yavrularını -60 °C (-76 °F) gibi düşük sıcaklıklardan koruyan kalabalık gruplar oluşturur.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? İmparator Penguen nüfusu şu anda oldukça istikrarlı; ancak iklim değişikliği projeksiyonları, deniz buzunun incelmesi uygun üreme alanları bulmalarını zorlaştıracağı için nüfusun önümüzdeki nesiller boyunca %20-29 oranında azalacağını öngörüyor.

 

Kral Penguen Aptenodytes patagonicus

Kaç tane kaldı? Bilinmiyor

İlginç bilgi: 300 metre (1.000 feet) derinliğe dalabilen Kral Penguen, kalamar ve fener balığı gibi biyolüminesan (ışık üreten) avları yakalayarak bu derinliklerde besin bulmayı başarır.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Yükselen deniz yüzeyi sıcaklıkları, bu türün yayılış alanını yavaş yavaş güneye doğru itiyor ve Hint Okyanusu’ndaki bazı kuzey kolonilerini besin bulmak için daha uzağa gitmeye zorluyor.

 

Adélie Pengueni Pygoscelis adeliae

 

Kaç tane kaldı? 7.580.000

İlginç bilgi: Antarktika anakarasında yaşayan yalnızca iki penguen türünden biridir (diğeri büyük İmparator Penguen). Ross Adası’ndaki Cape Royds’ta bulunan Adélie kolonisi, dünyanın en güneydeki kuş kolonisidir.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Adélie sayıları genel olarak artıyor olsa da, yayılış alanının iklim değişikliğinden etkilendiği gösterilen bölgelerinde sayıların buna bağlı olarak düştüğü görüldü. Araştırma istasyonları ve artan turizm de bazı üreme kolonilerini rahatsız ediyor.

 

Gentoo Penguen Pygoscelis papua

 

Kaç tane kaldı? 774.000

İlginç bilgi: Su altında 36 km/sa (22 mil/sa) hıza ulaşabilen, tüm penguenler arasındaki en hızlı yüzücüdür.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Falkland Adaları (Las Malvinas) kolonisinde yumurta toplanması tarihsel bir tehdittir. Adalardaki petrol aramaları da turizmden kaynaklanan rahatsızlıklar gibi süregelen bir endişe kaynağıdır.

Chinstrap Pengueni Pygoscelis antarcticus

 

Kaç tane kaldı? Bilinmiyor

İlginç bilgi: 2004’te New York’taki bir hayvanat bahçesi bakıcısı, iki erkek Chinstrap Pengueni’nin eş olduğunu ve bir taşı “kuluçkaya yatırmaya” çalıştıklarını fark etti. Bakıcı taşın yerine başka bir çiftin yumurtasını koydu; iki erkek yumurtayı kuluçkaya yatırıp yavruyu büyüttü. Bu hikâye, “Tango Üç Yapıyor” adlı çocuk kitabında ölümsüzleştirildi.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Antarktika krili beslenmelerinin büyük bir bölümünü oluşturur; insanların aşırı kril avcılığı kontrol altına alınmazsa gelecekte tehdit oluşturabilir. Güney Sandviç Adaları’ndaki büyük Chinstrap kolonilerinin yakınında kısa süre önce yaşanan volkanik faaliyet, henüz sayısı bilinmeyen kuşun ölümüne yol açtı; bu durum muhtemelen türün tehdit statüsünü yükseltecek.

 

AMERİKA KITASI (ÜÇ TÜR)

 

Magellan Penguen Spheniscus magellanicus

Kaç tane kaldı? Bilinmiyor

İlginç bilgi: Adını, 1519’da filosuyla Güney Amerika’yı dolaşırken bu kuşu gören Portekizli kaşif Ferdinand Magellan’dan alır. Magellan yolculuğun sonunu göremeden ölmüş olsa da bu sefer, dünyanın çevresini dolaşan ilk başarılı yolculuk olacaktı.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? İklim değişikliği ve balık ağlarına takılmanın yanı sıra petrol sızıntıları da önemli bir ölüm nedenidir: Seksenli ve doksanlı yıllarda Arjantin kıyılarında her yıl 20.000 kuşun öldüğü tahmin ediliyordu. Özellikle Uruguay ve Patagonya kıyılarında daha fazla petrol çıkarılması gündemdeyken bu tehdit bugün hâlâ endişe veriyor.

 

Humboldt Pengueni Spheniscus humboldti

 

Tehdit durumu: Hassas

Kaç tane kaldı? 32.000

İlginç bilgi: Adını, türü keşfeden ilk (Batılı) kişi olan Prusyalı kaşif Alexander von Humboldt’tan alır. Kıtaya özgü pek çok başka tür de adını ondan almıştır; bunlar arasında Humboldt Kalamarı ve pek de onurlandırıcı olmayan Humboldt Domuz Burunlu Kokarcası da vardır.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Adeta tehditlerle kuşatılmış bir tür: Aşırı avlanma, iklim değişikliği, istilacı türler, yaşam alanı kaybı ve insan sömürüsü bir araya gelerek Humboldt Pengueni’nin sayısını azaltıyor.

 

Galapagos Pengueni Spheniscus mendiculus

Tehdit durumu: Çok Hassas

Kaç tane kaldı? 1.200

İlginç bilgi: Galapagos Takımadaları ekvatorun üzerinde yer aldığından, teknik olarak Kuzey Yarımküre’ye geçebilen tek penguen türüdür; ancak yalnızca bir gaga boyu kadar.

Karşılaştıkları tehditler nelerdir? Başlıca tehdit iklim değişikliği. Dünyanın en nadir pengueni, besin kaynakları açısından okyanus akıntılarının kaprislerine bağımlıdır. Uzun süren yüksek deniz sıcaklıkları geçmişte kıtlıklara ve türün toparlanmasının yıllar aldığı, felaket boyutunda nüfus çöküşlerine yol açtı. Korkulan, yükselen küresel sıcaklıkların bu kıtlıkları daha sık hâle getirmesi ve türü tamamen yok etmesidir.